Loża wolnomularska w Oleśnicy

Wraz z żołnierzami pruskimi przywędrowała w 1740 r. na teren Śląska idea wolnomularska. Pierwsza loża wolnomularska powstała we Wrocławiu już w 1741 r. i stamtąd rozniosła się na cały Dolny Śląsk. Nie znamy jeszcze daty powstania loży w Oleśnicy (inne miasta: 1766 - Głogów, 1775 - Nysa, 1788 - Brzeg, 1795 - Lwówek). Istniała ona do 1935 r. i mieściła się przy ul. Farberstrasse (R. Traugutta) pod nr 5 i 6. Nosiła nazwę "Wilhelm zur gekrönten Säule", czyli "Wilhelm pod ukoronowaną kolumną". Sądzi się, że nazwa była związana z oleśnicką kolumną Złotych Godów. Na poniższym zdjęciu widać w lewym rogu kopię kolumny.

Prawdopodobnie pojawienie się loży w Oleśnicy mogło nastąpić po objęciu księstwa oleśnickiego przez Welfów. Pierwszy z nich - Fryderyk August z linii brunszwicko-lüneburskiej był wszak w latach 1772-99 Wielkim Mistrzem narodowej loży masońskiej i miał duży wpływ na powstawanie lóż na terenie cesarstwa. Pomimo tego, że objął formalnie władzę książęcą w 1795 r., to z Oleśnicą był związany od 1768 roku. Wtedy to pojął za żonę Fryderykę Zofię Charlottę Augustę, córkę ostatniego księcia wirtemberskiego z linii oleśnickiej Karola Krystiana Erdmanna. Czyli, że za jego wpływem loża oleśnicka mogła powstać po 1768 -1775 r. Jednak wówczas w nazwie loży mogło znaleźć się imię Fryderyk - a jest Wilhelm. Dlatego loża mogła powstać po 1805 r, po śmierci Fryderyka Augusta i objęciu władzy przez księcia Fryderyka Wilhelma. Jest to hipoteza budząca wątpliwości, ale wobec braku informacji, może być wstępnie przyjęta.

Pan dr Norbert Wójtowicz, autor wielu tekstów o masonerii napisał mi, że nazwę loży oleśnickiej należy powiązać z synem Fryderyka Wilhelma - księciem Wilhelmem, a za datę jej powstania należy przyjąć 1824 rok (jest to także data objęcia przez Wilhelma rządów w księstwie brunszwicko-oleśnickim).

W 1823 r. podczas pożaru miasta domy przy tej ulicy znacznie ucierpiały. Nie wiadomo, czy ten dom uległ spaleniu i potem został odbudowany jako dom loży masońskiej. Nie posiadam więcej informacji o działaniu Loży. W 1845-47 r. członkowie loży wspierali akcje charytatywne organizowane przez magistrat oleśnicki.

Wnętrze świątyni loży oleśnickiej (powiększ), znajdującej się w niżej pokazanym budynku. Fotografia wykonana na pocz. lat 20-ych XX w. Uzyskałem ją dzięki uprzejmości dr Norberta Wójtowicza http://chomikuj.pl/Abifraim/Masoneria/Fotki

Jednym z typowych dla lóż masońskich elementem zdobiącym centralnie wschodnią (tj. znajdującą się po stronie ołtarza) ścianę świątyni jest "gwiazda płomienista". Jest to gwiazda spomiędzy ramion której wydobywają się języki ognia. To symbol Bożej opatrzności przynoszącej błogosławieństwo, dającej życie i światło. Zazwyczaj odwoływano się do pentagramu (pięć ramion), w loży oleśnickiej zaś przyjęto heksaplę (sześć ramion), która jest podobna do pieczęci Salomona, popularnie zwanej gwiazdą Dawida. Na powyższym zdjęciu widać znak loży oleśnickiej - pieczęć Salomona wpisaną w okrąg, od którego rozchodzą się promienie. Ten sam znak stanowił element pieczęci oleśnickiej loży. W centrum pieczęci znajdowała się "ukoronowana kolumna", a wspomniana heksapla w promieniującym okręgu znajdowała się na drugim planie, stanowiąc tło dla tej kolumny. Wokół rysunku na obwodzie pieczęci znajdowała się nazwa loży (wg. N. Wójtowicza, który posiada wiele informacji na temat oleśnickiej loży i po znalezieniu czasu opublikuje je. Byłby to znaczący wkład w rozwój historii naszego miasta).

W 1935 r. loża oleśnicka, jak i wszystkie inne, została zlikwidowana. Obydwa domy zostały ograbione i skonfiskowane. Dom pod nr 5 zajęła drukarnia Rosch&Co. (na zdjęciu poniżej; z książki adresowejy 1935/36). W pokazanym wyżej pomieszczeniu świątyni umieszczono dużą maszynę drukarską.

Po wojnie budynek służył jako magazyn (pakowalnia) artykułów spożywczych. Dom uległ spaleniu po 1975 r., a rozebraniu po 1986 roku.

Dom po spaleniu. Zdjęcie R. Niczypora

Obecnie w tym miejscu wybudowano nowy dom, pokazany poniżej. Podczas budowy wykopano dawne piwnice z ciekawymi elementami architektonicznymi. Po sfotografowaniu zostały zasypane. Nie wiadomo, gdzie są te fotografie.

Hasło "Wolnomularstwo":

Międzynarodowy humanitarny ruch światopoglądowy. Świecki związek mężczyzn połączonych ze sobą wymianą myśli i więzami braterstwa. Wolnomularze opowiadają się za poszanowaniem godności ludzkiej, tolerancją, rozwojem osobowości i gotowością pomocy. Naziści prześladowali wolnomularzy za loże mające charakter tajnego związku. Pomawiali ich o popieranie "rasowo obcych" wpływów żydowskich. Po 1933 wolnomularzy aresztowano, ich loże zmuszono do rozwiązania się i pozbywania się majątku.

wg: http://www.uczyc-sie-z-historii.de/holocaust/p/archiveglossary/?ds=61

Literatura: