4. Basteja południowa - wieża artyleryjska

Basteja południowa leży w paśmie podwójnego pasma foryfikacji przy byłej Bramie wrocławskiej.

Fot. Jacek Nienałtowski

Prof. Mirosław Przyłęcki w trakcie badań w 1991 r. zidentyfikował typową XVI-wieczną wieżę artyleryjską - 2-3 kondygnacyjną basteję, której półcylindryczne czoło wystawało z lica "parkanu". Otwory strzelnicze zostały przerobione na okna

Basteja przebudowana na cele mieszkaniowe. Zwinger wypełnia budynek mieszkalny, wcześniej Dom Strzelecki
fot. Jacek Nienałtowski

Wieża artyleryjska (basteja) wzniesiona została przed murem miejskim w XIV wieku, prawdopodobnie pomiędzy 1530 a 1540 r. łącznie z budową drugiego pasma murów (parkanu) po obu stronach d. Bramy Wrocławskiej (Oławskiej). Miasto zbudowało tylko południowy odcinek podwójnego pasma fortyfikacji i tylko jedną tego typu wieżę artyleryjską. Prawdopodobnie planowane były po dwie takie wieże przed każdą bramą miejską. Wzorem były zapewne basteje Wrocławia i zamku w Ząbkowicach wzniesione w latach 1522-1532 na polecenie księcia Karola I Podiebrada.

W 1634 basteję rozbrojono i zdemontowano, być może wyburzono sklepienia i stropy górnych kondygnacji. Z końcem XIX w. odcinek zwingeru zabudowano. Ok. 1920 r. w budynku dobudowanym do bastei było kino. A co było wcześniej? W latach 80-tych przeprowadzono remont bastei i budynku łącznie z elewacjami.



Wieża artyleryjska zlokalizowana jest poprzecznie w odcinku południowym dwupierścieniowych fortyfikacji miejskich (pomiędzy murem wewnętrznym (XIV w.) i zewnętrznym (parkanem) z ok. 1530 r. Wejście do b. przebudowanej wieży artyleryjskiej znajduje się od ul. 3 Maja. Jej czoło wchodzi w zagłębienie fosy miejskiej od strony ul. Cieszyńskiego. Po przebudowach podzielona jest na 3 kondygnacje. Sklepiona piwnica poniżej poziomu międzymurza (zwingeru) wypełnia tylko czołową partię obrysu bastei - od strony fosy. Parter i piętro zaadaptowane są na mieszkania. Nadbudowana górna część stanowi przedłużenie budynku z XIX w., który "wchłonął" basteję. Mury zewnętrzne wzniesiono w cegle gotyckiej w wątku "polskim". Sklepienie ceglane części piwnicznej stanowi rodzaj beczki (koleby) wzmocnionej 2 gurtami. Stropy nad parterem i I piętrem wtórne - nie związane z pierwotnym podziałem wieży. Okna powiększone zatarły dawne otwory działobitni. Lico elewacji odsłonięte spod tynków. Wyposażenie i instalacje - wtórne.

Widok umocnień z lotu ptaka (zdjęcie własność DDŻS).

Bibliografia

1. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
2. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995
3. Przyłęcki M. Mury obronne miast Dolnego Śląska. Wrocław 1966