Herb księstwa ziębicko-oleśnickiego

Powstanie i opis

Herby księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów znajdują się w (na) kilku budowlach oleśnickich oraz w miastach byłego księstwa ziębickiego. Herb ten nie był opisany w literaturze oleśnickiej. Podstawy opisano w [6]. Wstępną próbę usystematyzowania przedstawiono w [5]. Konieczne są jednak dalsze prace (przy udziale historyków i heraldyków) nad weryfikacją hobbystycznych tez głoszonych przez autora tej strony.

Jak powstał ten herb? Podstawą rozważań będą dwa herby znad bramy "Pałacu Wdów". Nigdzie nie były one opisane. Nawet nie znane były kolory występujące w herbie. W literaturze dotyczącej Oleśnicy podano, że przedstawiają one "rozłożony herb Podiebradów ziębicko-oleśnickich" [3], lub "tarcze herbowe księstwa ziębicko-oleśnickiego" [1]. Ostatnie sformułowanie jest najczęściej powtarzane. Wstępnie przyjęto, że prawdziwsze jest pierwsze z nich. Drugie sformułowanie odrzucono, gdyż jeden z tych herbów nie mógł być realnie związany z księstwem ziębickim lub oleśnickim.

Prawy herb z bramy "Pałacu Wdów [1]".
Jest to herb księstwa ziębickiego, także nazywany herbem Podiebradów ziębickich, Podiebradów ziębicko-kłodzkich lub herbem księstwa ziębicko-kłodzkiego.

Ma on w polu sercowym herb Podiebradów (pokazany niżej), a w 2 i 5 polu czarno-czerwone orły księstwa ziębickiego, a w 3 i 4 polu herb hrabstwa kłodzkiego. Klejnotem były skrzydła orła z trzema poprzecznymi pasami (Podiebradowie) - oraz pawie pióra ziębickie i kłodzkie skrzydła orła z dwoma nachylonymi pasami.
Reasumując - był to herb ziemski - wskazywał na ziemie pod panowaniem Podiebradów.

Herb księstwa ziębicko-kłodzkiego
Herb Podiebradów

Herb pełny (z klejnotami i labrami).

Wykorzystany w pełnych herbach rysunek hełmu, korony i labrów pochodzi od pana Tadeusza Gajla. Dziękuję! Wykorzystany w herbach rysunek pawiego pióra przysłał mi pan Piotr Nowosielski z Niemiec. Dziękuję!

Prawy herb z bramy "Pałacu Wdów" [2]
Herb ten nie został jeszcze ostatecznie rozpoznany. Najpewniej jednak jest to herb ówczesnego księstwa żagańsko-głogowskiego lub głogowskiego. Herb ten widniał na tumbie małżeńskiej Karola I Podiebrada po stronie jego żony Anny żagańskiej. Skwadrowany herb był także na pieczęci księstwa głogowskiego z 1413 r. Dużo informacj wnosi ilustracja herbu głogowskiego z 1577 r. - wskazuje bowiem na istnienie szachownicy w klejnocie, która także istnieje na herbie z bramy.
Oba herby i informacje na ich temat dostarczył mi pan Paweł Łachowski z Towarzystwa Ziemi Głogowskiej - dziękuję!

W 1487-88 trzej książęta ziębiccy (synowie Henryka I Podiebrada ) żenią się z trzema córkami księcia Jana II żagańskiego(1439-82) i głogowskiego (1481-88), i stają się dziedzicami księstwa głogowskiego. Było to typowe małżeństwo dynastyczne, o czym świadczy dziecięcy wiek "oblubienic" (Karol I miał 12 lat a jego żona 5 lat). Zobacz genealogia Podiebradów http://genealogy.euweb.cz/bohemia/podieb.html

W 1501 r. Jan Żagański, chociaż władca już tylko tytularny i ostatni męski przedstawiciel linii Piastów głogowsko-żagańskich zapisuje księstwo swoim zięciom. Po jego śmierci w 1504 r. (lub po potwierdzeniu tych praw w 1514 r. przez króla Władysława Jagiellończyka) - Podiebradowie zapewne do herbu tego księstwa (z klejnotem w postaci orła i szachownicy) mogli formalnie dodać swój herb (widoczny w polu sercowym) i klejnot w postaci skrzydeł z trzema poprzecznymi pasami. Jest to zwyczajowe wówczas działanie wskazujące na pretensje Podiebradów do tego księstwa. Nigdy jego nie objęli w swoje posiadanie (chociaż w 1517 Karol I zdołał sprzedać część tak uzyskanego księstwa[4]).

Być może, że na taką postać herbu wpływ miał Karol I, który w 1524 r. został namiestnikiem Dolnego Śląska i dożywotnio starostą księstwa głogowskiego ze wszystkimi dochodami i korzyściami. Jednak najprawdopodobniej Podiebradowie już uważali się za przyszłych właścicieli księstwa od 1488 r. i mogli już wówczas ten fakt odzwierciedlać w swoich herbach. I tak mógł powstać rozpatrywany herb z bramy pałacu.

Herb pełny (z klejnotami i labrami).

Powstanie herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego
Po uzyskaniu w 1495 r. przez Podiebradów księstwa oleśnickiego (przyjęło ono wówczas nazwę księstwa ziębicko-oleśnickiego, Münsterberg-Öls) - zaistniała możliwość dodania orła oleśnickiego do herbu księstwa ziębickiego. Być może, że taka postać herbu mogła krótko istnieć. Na to mogłaby wskazywać poniższa ilustracja [4]. Na niej (być może) oba orły mogły symbolizować księstwa - ziębickie i oleśnickie.

Jednak już przed 1502-1505 r. istniała zamieszczona poniżej (w kolorze) postać herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego, gdyż rozłożony herb (oddzielnie pokazywane składowe herbu) znajdował się na pokazanej niżej pieczęci księcia Jerzego Podiebrada (oraz braci - Albrechta i Karola) [4], a także na nieco później (1505 r.) wybijanych monetach jego braci. Może i podobnie rozłożony herb był umieszczony w górnej części pokazanej kartki z modlitewnika księcia Jerzego [4], który zmarł w wymienionym roku?

Czyli już wówczas do herbu księstwa ziębickiego dodano orła oleśnickiego i szachownicę księstwa głogowskiego. Podobne przedstawienie herbu było używane często, nawet pół wieku później przez syna Karola I - Jana Podiebrada na zamku oleśnickim.

Czyli już przed 1502-1505 r. w herbie ziębicko-kłodzkim trzecie pole kłodzkie zostało zamienione na orła księstwa oleśnickiego, a czwarte na szachownicę księstwa głogowskiego, na piątym polu znalazł się herb hrabstwa kłodzkiego. Na niektórych herbach 4 i 5 pole bywa wzajemnie przestawiane, a orzeł "ziębicki" występuje w odbiciu zwierciadlanym.

Na poniższym rysunku pokazano powstałą w ten sposób - kolorową wersję herbu księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów. Wersję z klejnotami i labrami pokazano na płaskorzeźbie.

 

Pełny herb (z klejnotami i labrami)

W rozwiniętym herbie znajdują się klejnoty (oprócz Podiebradów) także książąt ziębickich i oleśnickich. Niekiedy dodatkowo dodawano klejnot hrabstwa kłodzkiego i księstwa głogowskiego (na trzecim z poniższych medali)

Ten sam herb przedstawiony na wybranych monetach i medalach księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów:

Herb księstwa ziębicko-oleśnickiego
z 1563 r. (złota moneta Jana
Podiebrada - Złoty Stok).
Rozwinięty herb księstwa
ziębicko-oleśnickiego na złotej
pięcio-dukatowej monecie z 1620 r
Pełny herb księstwa ziębicko
-oleśnickiego Podiebradów
z pięcioma klejnotami.

Tak więc, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego Podiebradów rozmieszczony na zamku (a także w ratuszu i kościele zamkowym) jest herbem ziemskim. Znamy jego składowe i barwy. Wiemy jak i kiedy powstał.

Orzeł księstwa ziębickiego (w 2 polu) pokazywany jest na herbach istniejących w Oleśnicy - w dwóch postaciach: - z krzyżem (nieprawidłowo) i bez krzyża na przepasce. Jest to najpewniej wynik niedbałość kamieniarzy lub malarzy.

Powyżej, z lewej, herb księstwa ziębicko-oleśnickiego z herbarza Siebmachera z XVII w. W pierwszym polu widoczne jest inne niż obecnie przedstawienie orła ziębickiego (zwierciadlane odbicie), pokazano niezrozumiały czerwony pas w skrzydłach orła w klejnocie Podiebradów i koronę w orle oleśnickim. Z prawej herb z pięcioma klejnotami z monety z 1623 r.

Literatura:

1. Starzewska M. Oleśnica. Ossolineum. Wrocław. 1963
2. Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997
3. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Oleśnica, Bierutów i okolice. Warszawa.1983
4. Czechowicz B. Książęcy mecenat artstyczny na Śląsku u schyłku średniowiecza. DIG. Warszawa 2005
5. Marek Nienałtowski. Identyfikacja herbów znad bramy "Pałacu Wdów". Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 11/2005 s.16-18
6. Opis herbów Podiebradów i księstwa ziębickickiego - http://www.lukov.cz/hrad/erb8.htm
7.
Genealogia Podiebradów - http://www.genealogy.euweb.cz/bohemia/bohemia3.html


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Würtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Inne herby Drukarnie
Książęce krypty
Kary i pręgierz Pomniki Wojsko w Oleśnicy NumizmatyWalki w 1945 r.
Renowacje zabytków
Kalendarium Biografie historyczne Zasłużeni dla Oleśnicy
Artyści oleśniccy Autorzy
Inni artyści Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Zagadki
Ciekawostki
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Galeria Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia
Linki Podziękowania Zobacz księgę gości Dopisz się do księgi
Zauważyli nas Nowości

Alten Postkarte - widokówki