Kolumna Złotych Godów

Kolumna Złotych Godów usytuowana przy ul. Zamkowej, jest najstarszym pomnikiem Oleśnicy i najstarszym tego rodzaju na Dolnym Ślasku. Został on odsłonięty 8 kwietnia 1791 r. Wykonany według projektu architekta K. J. Leysera (budowniczego m.in. obiektów w Pokoju i koszar we Wrocławiu) zamówiony przez Stany Oleśnickie dla uczczenia Złotych Godów księcia Karola Chrystiana Erdmanna Wirtemberskiego i jego żony Marii Zofii Wilhelminy z hrabiów Solms-Laubach (ślub w 1741 r.).

Książę Karol Chrystian Erdmann panujący w księstwie oleśnickim od 1744 do 1792 r.	Maria Zofia Wilhelmina (1721-1793). Obie ilustracje z worldroots.com/brigitte/ royal/wuert-e.htm

Wykonawcą był znany wrocławski kamieniarz Johann Martin Blacha (technologię budowy pokazał Z. Podurgiel w swojej historii rysunkowej). Klasyczną formę pomnika tworzy osadzona na czworobocznym kamiennym cokole, wykonana z piaskowca koryncka kolumna, podtrzymująca mitrę książęcą o złoconych metalowych kabłąkach. Kapitel, gzyms i płyty inskrypcyjne wykonane są z niebieskiego marmuru z Prieborn (Przeworno) k. Strzelina. Wysokość pomnika wynosi 15 m (45 stóp). Na polach cokołu umieszczone były 4 medaliony wykonane z brązu. W polskim piśmiennictwie przyjmuje się, że te medaliony zostały w sposób "barbarzyński" skute po 1945 r. Być może, że ze względu na materiał, z którego były wykonane - zostały one wcześniej zużyte dla potrzeb przemysłu obronnego Rzeszy (tak jak pomnik Bismarcka).

Ogólny widok Kolumny Złotych Godów przed 1930 roku. .	Kolumna po remoncie. Na cokole widać puste miejsca po zerwanych medalionach.

Usytuowanie medalionów: od strony placu Książąt Śląskich - z herbem rodu Solms-Laubach(?). Od strony tylnej - w stosunku do zamku - z herbem Wirtembergów.

Medalion pary książęcej
Na pierwszym medalionie usytowanym od strony zamku znajdowała się podobizna pary książęcej z profilu, pod spodem na płycie inskrypcyjnej umieszczono napis: "Dem edelsten Jubelpaare errichtet dies Denkmal am Tage seiner ehelichen Jubelfeier die Liebe der Stände den 8. April 1791" Najszlachetniejszej parze zbudowała ten pomnik miłość stanów w dniu jej małżeńskiego jubileuszu, 8. kwietnia 1791 r. (Poniższe tłumaczenia zawdzięczamy panu Mirosławowi Gutowskiemu i bardziej szczegółowe panu Marcinowi Dziedzicowi - dziękuję !):

Fotomontaż medalionu z podobizną księcia, i jego żony

Medalion z herbem księstwa
Po przeciwnej stronie cokołu (rys. poniżej), na medalionie znajdował się herb książąt wirttembersko-oleśnickich wsparty na słoniu (powiększenie herbu). Umieszczenie słonia jest następstwem nadania księciu orderu słonia (ze złota) przez króla duńskiego za jego zasługi dla armii duńskiej, w której książe służył. Książę tym się szczycił i nawet ten fakt umieszczał w tytulaturze (kawalerem tego orderu jest również Lech Wałesa). Książęca para duńska często odwiedzała księcia, co znalazło odbicie w uroczystych drukach okolicznościowych wydawanych w drukarni oleśnickiej. Co ciekawe - książę poznał swoją przyszłą żonę właśnie na dworze króla duńskiego.

Sentencja na płycie: "Karl Christian Erdmann, Herzog zu Würtemberg, Teck, Oels und Bernstadt, geboren den 25. Oktober 1716; regiert seit dem 15. Oktober 1744" (Karl Christian Erdmann, książe Würtembergu, Teck, Oleśnicy i Bierutowa, urodzony w dniu 25 pażdziernika 1716 roku; rządzi od 15 października 1744 roku). Książę zmarł w rok po odsłonięciu pomnika, żona przeżyła męża o rok. 20 grudnia 1792 r. trumna ze zwłokami księcia została z zamku wyniesiona przez 12 szlachciców i umieszczona na karawanie, ciągnione przez 6 czarnych koni, prowadzonych przez 6 stangretów. Przejechali przez Rynek, Bramę wołową, folwark miejski, Bierutów i Pokój.

Na medalionie od strony placu znajdował się herb księżnej, czyli herb rodu Solms-Laubach, a na płycie napis: "Marie Sophie Wilhelmine, geborene Reichsgräfin zu Solms-Laubach, geboren den 3. April 1721 (Marie Sophie Wilhelmine, z domu hrabianka Rzeszy na Solms-Laubach, urodzona 3 kwietnia 1721 roku). Herbu tego długo poszukiwałem. Ostateczną jego postać przyjąłem z dokumentu księcia Erdmanna z 1788 r. Na rysunku przedstawionym z lewej - jest to prawy, górny herb, zwieńczony koroną hrabiowską. Kolory - niebieski lew na złotym (żółtym) tle. W miarę wolnego czasu postaram się przedstawić go w postaci przydatnej do odtworzenia przez rzeźbiarza (pierwsze przybliżenie).

Wykonanie rzeźby z rysunku	Tak w przybliżeniu mógł wyglądać medalion z herbem żony księcia.

Na medalionie z tylnej części cokołu (od strony fosy) znajdował się monogram pary książecej, zwieńczony książęcą koroną (mitrą). Poniżej napisano: "Vermählungsjubel wurde von Oelsnischen Fürsten binnen 500 Jahren nur einmal gefeiert" (Radosna uroczystość małżeńska byla obchodzona przez książąt oleśnickich w ciągu 500 lat tylko raz). Monogram pary książecej został umieszczony na dokumencie (wycinek z lewej), który został wykonany 3 lata przed wykonaniem kolumny. Czyli mógł stanowić wzór do wykonania medalionu z monogramem. Na medalionie znajdowały się litery C, C, E (monogram księcia) i M, S (monogram żony). Na zdjęciu - monogram, pochodzący ze Szczodrego, z okresu gdy kupili go Wirtembergowie. Zbliżoną postać mógł mieć monogram na medalionie.

Tak więc, udało się ustalić postać elementów graficznych umieszczonych na czterech medalionach. Mogłoby to stanowić podstawę ich odtworzenia i naprawy bezmyślnej (z obecnego punktu widzenia) decyzji związanej z ich zniszczeniem. Może znajdzie się bogaty sponsor - zleci ich odtworzenie i umieszczenie na swoich uprzednich miejscach. Byłby to wielki sukces z zakresu renowacji zabytków. Dzięki pomocy właściciela sklepu Ksero Art Kolor z ul.Traugutta 5 i powiększenia zdjęcia, stanowiącego Jego własność, udało sie ustalić, że napisy nie znajdowały się na medalionach. Czyli napisy wykonane z brązu były umieszczone na płytach marmurowych. Wskazują na to zachowane otwory do mocowania liter rozmieszczone zgodnie z rytmem napisu. Litery tworzące napis zostały zdjęte (ukradzione, zniszczone) jeszcze przed 1900 r. (nie widać ich na widokówkach z tego okresu). Z okazji tej uroczystości wykonano dwa medale autorstwa Antona Koeniga (podawane są i inne nazwiska). Na awersie jednego pokazano kolumnę. Napisy na obu medalach były analogiczne lub zbliżone do podanych powyżej.

Medale z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmanna i jego żony Marii Sophii.

Pierwszy: Medal z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmanna,
księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791r., Srebro, śr. 43 mm, waga 28,10g,
Awers: popiersia małżonków w lewo; wokół napis:
CARL. CHR. ERDM. H.z.O.GEB 1716 MARIA SOPH. WILH. GEB. 1721
R: na podeście kolumna z koroną, napis: DEM EDELSTEIN FURSTNPAARE
ERRICHTET DIES AM TAGE IHRER EHELICHEN JUBELFEIER DIE LIEBE
DER STAENDE DEN 8. APRIL 1791. Na kolumnie Litera L w otoku

Drugi medal z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmanna,
księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791r., Srebro, śr. 36 mm, waga 14,68 g,
Awers: napis analogiczny jak w pierwszym medalu. Niewielkie różnice w wykonaniu postaci i napisu.
Rewers: napis w jedenastu wierszach: HERZOGL. 50 JAHRIGES
VERMAEHLUNGS JUBILAEUM WURDE V0N OELSNISCHEN FURSTEN BINNEN 500
JAHREN NUR EINMAHL GEFEYERT DEN 8 APRIL 1791

W 2002 r. wykonano gruntowny remont pomnika i jego otoczenia. Widok z góry.

Zniknął krzyż z pomnika Złotych Godów

Pan Wiesław Mazurkiewicz zelektryzował społeczność Forum Historycznego zdjęciem, pokazującym brak krzyża na szczycie pomnika, a dokładniej na zwieńczeniu mitry książęcej.

Krzyż na kolumnie, zdjęcie z ok. 1910 r.		Zwieńczenie kolumny.	Zwieńczenie mitry - widoczny trzpień, na który nasadzano krzyż. Fot. W. Mazurkiewicz	Heraldyczna ilustracja mitry książęcej.

Od kilkuset lat, zgodnie z zasadami heraldyki książęcej - mitrę wieńczy krzyż równoramienny o różnych kształtach ramion. Jeden z nich pokazano na powyższej ilustracji. Nie wiadomo kiedy zginął krzyż z kolumny. Być może, że nastąpiło to w okresie wojny, po niej, lub po ostatnim remoncie. Krzyż ten istniał przed wojną, chociaż nie był typowym heraldycznym (tak przynajmniej wynika z mało dokładnej lewej ilustracji).Obecnie kilka osób, wykonujących zdjęcia kolumny w różnych okresach, przeszukuje swoje zbiory. Może po odnalezieniu zdjęcia z krzyżem, uda się ustalić kiedy on zginął. Co można obecnie zrobić? Szukać sponsora, który wykonałby krzyż i potem go zamontował. Czy się znajdzie?

Dodano 10.09.2009 r. Radny Wiesław Piechówka złożył w tej sprawie interpelację 30.01.2009 r. Burmistrz na nią odpowiedział i nastała cisza. 30.01.2009 minął rok od czasu interpelacji.

Literatura:
Die Ehrensäule am Schlossplatz zu Oels. Karl Christian Krause. Oelser Heimatblatt nr 119 z 1962 r.
Pięć wieków medalierstwa śląskiego. Wyd. Muzeum Śląskie w Gorlitz 1999 r. Tekst i zdjęcia F.P. Maercker

Od autora • Początki miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów •
Oleśnica w XIX w. • Fortyfikacje miejskie • Księstwo oleśnickie • Herb Oleśnicy •
Herb księstwa oleśnickiego • Herby • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki •
Drukarnie •Książęce krypty • Pręgierz i szubienica • Biografie historyczne •Pomniki oleśnickie •
Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki o Oleśnicę 1945 r. •Renowacje i zamierzenia •
Kalendarium • Zasłużeni dla Oleśnicy • Oleśniccy artyści • Oleśniccy autorzy • Inni artyści •
Oleśniccy fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapki miasta • Zagadki • Rozmaitości •
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Bibliografia • Linki

Notatki:
Duke Erdmann von Wuerttemberg
Born 26 October 1716 Wilhelminenort
Died 14 December 1792 Oels
Married 28 April 1741 Laubach
Countess Marie Sophie zu Solms-Laubach, daughter of Count
Friedrich Ernst zu Solms-Laubach and Countess Friederike
Charlotte zu Stolberg-Gedern
Born 3 April 1721 Wetzlar
Died 26 March 1793 Oels