Kolumna Zwycięstwa

Kolumna Zwycięstwa (Denkmal mit Viktoria) jest usytuowana przed Ratuszem. Wzniesiona dla uczczenia zwycięstwa Niemiec nad Francją. Odsłonięcie pomnika nastąpiło w drugą rocznicę zawarcia pokoju z Francją 10. 05. 1873 r. Projektował ją znany architekt Carl Johann Bogislaw Lüdecke (1826-1894) z Wrocławia, a projekt rzeźby uskrzydlonej Bogini Zwycięstwa Viktorii wykonał rzeźbiarz August Wittig (1834-1903). Z tyłu podstawy Viktorii znajduje się jego sygnatura.

Wykorzystano klasyczny schemat korynckiej kolumny na prostokątnym cokole, zwieńczonym wydatnym, profilowanym gzymsem. Cokół stoi na klasycznym stylobacie, czyli stopniach. Szczyt kolumny wieńczy uskrzydlona, opadająca na kulę ziemską, postać boginii. Trzyma w prawej ręce laurowy wieniec - symbol zwycięstwa, a w lewej liść palmy - symbol męczenników. Wykonawcami byli kamieniarze Peisker i Seidel (ten pochodził ze znanej oleśnickiej rodziny kamieniarzy). Pomnik ma ok. 12 m wysokości, zaś kolumna, wykonana z niebieskiego śląskiego marmuru ma wysokość 5 m.

Ogólny projekt Kolumny Zwycięstwa (widok z lewej) posiadał wiele różniących się realizacji (m.in. w Pradze i bliżej - w Namysłowie i Wołczynie. Grafika z lewej pochodzi z tego samego źródła).

Rzeźba Nike (bo tak potocznie nazwa się w Oleśnicy postać Viktorii) wykonana jest ze stopu cynkowo-aluminiowego o ówczesnej nazwie Zamak (cynk+ 4% aluminium + 1 % miedzi + 0,05 % magnezu). Stop ten przypomina po wyczyszczeniu brąz. W dolnej części kuli, na której stoi Nike, znajduje się synatura zakładu odlewniczego "M. Czarnikow & Co. BERLIN". Był to znany ówcześnie zakład odlewniczy specjalizujący się w stopach cynku. W 1921 r. figura została uszkodzona i oddana do naprawy. Jak się wydaje, projektant figury Viktorii nie przewidział zbyt dużych momentów od sił wywołanych wiatrem i dlatego noga (na wysokości kostki) ulegała pęknięciom, a szyna mocująca wyginała się. Widocznie wówczas naprawa nie była dostateczna, skoro w 1983 r. ponownie to zjawisko wystąpiło, ze znacznie gorszymi skutkami.

Pomnik szczęśliwie przetrwał zawieruchę II wojny światowej i pomimo zniszczenia pobliskiego ratusza nie został uszkodzony. Medaliony na płaszczyznach cokołu zaginęły w niewyjaśnionych okolicznościach. W 1964 r. wstawiono na ich miejsce odlane z brązu tablice i wypełniono różną treścią. M.in.: "W dwudziestą rocznicę wyzwolenia ziemi oleśnickiej i tysiąclecia państwa polskiego - Społeczeństwo Ziemi Oleśnickiej". Po ostatniej renowacji zdjęto je, gdyż jakoby fałszują historię. W to miejsce wstawiono tablice marmurowe beż żadnych napisów (nawet informacyjnych dla turystów), co jest także fałszowaniem historii.

Ogólny widok pomnika z okresu przed I wojną światową.	Ogólny widok pomnika przed renowacją w 2002 r. Autor fotgrafii nieznany

5 stycznia 1983 r. w trakcie silnej zawieruchy rzeźba spadła, rozbijając się na 113 elementów. Tak wyglądała kolumna po upadku Nike (autor zdjęcia E. Niczypor). Z figury aniołka (tak ją także nazywają mieszkańcy Oleśnicy) pozostała kula i metalowy pręt. Na skutek działań Urzędu Miasta i Towarzystwa Przyjaciół Miasta Oleśnicy (ze wspaniałym przewodniczącym - Stanisławem Kokotem) rozpoczęto starania o odtworzenie figury Viktorii. Zlecenie przyjął Dolnosląski Klub Postępu i Racjonalizacji Rolnictwa. Rekonstrukcją zajął się zespół pod kierunkiem dra Sławomira Fica. Figurę odtworzono, braki uzupełniono kitami, elementy łączono klejem epoksydowym (ekspertyza naukowa) Przed ostatecznym scaleniem figura została użyta do wykonania formy odlewniczej w ZNTK. 15 maraca 1986 r. ostatecznie zdjęto z kolumny podstawę - kulę, w celu jej naprawy (autor zdjęć E. Niczypor) i połączenia jej z oryginalną rzeźbą Nike. Pokazano elementy składowe rzeźby 11 listopada 1986 r. oryginalna figura została scalona. Z tej okazji wykonano Paszport Figury. Po wykonaniu odlewu umieszczono ją w muzeum oleśnickim Po likwiadacji muzeum oryginalna rzeźba Nike stoi na korytarzu III piętra łącznika pałacu z zamkiem.

Całość prac związana z odlaniem nowej figury trwała około 2-3 lata i dlatego mieszkańcy pisali do Gazety Robotniczej apele o przyśpieszenie powrotu rzeźby na kolumnę. Podobno brakowało pieniędzy na ten cel. Dopiero w końcu 1988 r. udało się zakończyć odlewanie i we wrześniu 1989 kopia figury Nike trafiła na swoje dawne miejsce (na kuli-podstawie widoczna jest nazwa odlewni i data odlania, autor zdjęcia R. Bober). Poniżej pokazano zdjęcie po umieszczeniu figury na kolumnie.

fot. Edward Niczypor

Tekst o perypetiach związanych z odtworzeniem figury Nike udało się opracować dzięki materiałom przechowywanym w dziale DŻS PiMBP.

Na cokole znajdowały się cztery medaliony wykonane z kararyjskiego marmuru. Na medalionie od strony frontowej znajdowała się płaskorzeźba Krzyża żelaznego.Widać to na poniższym zdjęciu oraz na innym powiększeniu.

Pomnik w otoczeniu armat	Podobny pomnik wybudowano w Namysłowie w 1878 r. Pokazany na medalu. Autor medalu Andreas Eduard Schmidt, miedź, śr 45,1 mm.

Na prawym medalionie umieszczono napis odczytany przez Marcina Dziedzica: Den LEBENDEN zum Vorbild (wg. medalu - Vorbilden?) Czyli: ŻYJĄCYM DLA PRZYKŁADU. Na medalionie od strony Ratusza znajdował się napis WIR SIND EINIG VOLK UND BRUDER (Jeteśmy zjednoczonym narodem i braćmi). Z powyższego medalu można odczytać, że na lewym medalionie był napis "Den Totden zum Ruhm" (Zmarłym ku chwale).

Ogólny widok pomnika po renowacji w 2002 r.

Na powyższej fotografii widać, że renowację wykonano niezgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, bowiem jak napisano w poniższej notatce prasowej "Przebiegająca pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytków renowacja zmierza nie tylko do odnowienia pomnika, ale także do przywrócenia mu wyglądu jak najbardziej zbliżonego do pierwotnego. Stąd na przykład okrągłe medaliony, a także cztery lampy". Dlaczego nie umieszczono okrągłych medalionów?

Z artykułu Marcina Dziedzica (Pomniki Publiczne w Oleśnicy do 1945 r. Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego. nr 2. 2006) można dodatkowo odczytać:
Pomnik ma ok. 12 m wysokości, z tego kolumna, wykonana z niebieskiego śląskiego marmuru - 5 m. Wykonawcami byli kamieniarze Peisker i Seidel (ten pochodził ze znanej oleśnickiej rodziny kamieniarzy). W 1921 r. figura została uszkodzona i oddana do naprawy.

Jak się wydaje, projektant figury Viktorii nie przewidział zbyt dużych momentów od sił wywołanych wiatrem i dlatego noga (na wysokości kostki) ulegała pęknięciom a szyna mocująca wyginała się. Widocznie wówczas naprawa nie była dostateczna, skoro w 1983 r. ponownie to zjawisko wystąpiło, ze znacznie gorszymi skutkami.