Maria Kunic (Cunitia)

O Marii Kunic i jej związkach z Oleśnicą powiadomił mnie światowej sławy chirurg kręgosłupa prof. dr med. hab. ppłk WP Gerwazy Świderski. Pan profesor jako znawca także historii Śląska - zachęcił mnie do zapoznania się z Jej osiągnięciami.

Maria Kunic (Cunitz; Kunitz; Cunic; Cunitia; Kunicia; Cunitiae) znana także jako "Schlesische Pallas" (Śląska Atena), "Second Hypatia" (Druga Hypatia - nawiązanie do Hypatii, greckiej matematyczki, parającej się także astronomią i filozofią), urodziła się w Wołowie 29 maja 1610. Tam jej ojciec był wzmiankowany w 1606, 1611 i 1614 roku jako lekarz. W katalogu z wystawy podano, że mieszkał w Świdnicy już w 1607 r. Co także mogłóby wskazywać, że miejscem urodzenia była Świdnica. Była córką Marii Schultz i doktora medycyny i filozofii Henryka Kunica (Heinrich Cunitz). Dziadek ze strony matki - Anton Schultze był znanym matematykiem.

Ojciec jej (ur. 1580 r.) stał się właścicielem Polanki, powiat Legnica (Kunzendorf) i jednej części Modliszowa, powiat Świdnica (Hohgiersdorf) oraz dużego domu w Świdnicy (istnieje do dzisiaj "Pod Złotym Chłopakiem" Rynek 8). Miała trójkę młodszego rodzeństwa Annę Rosinę, Antona Maximiliana i Helenę. Ojciec zmarł w Legnicy 5.08. 1629. W Herbarzu Szlachty Śląskiej podano, że miał pochodzenie szlacheckie. Wg innych informacji - nie był szlachcicem. Natomiast jego syn - Anton Maximilian Cunitz, uzyskał szlachectwo 21 czerwca 1656 r. (tę informację przysłał Klaus Liwowsky - dziękuję). I to jest zapewne jego herb zwany Kunitz II (herb Kunitz von Kuschdorf, przypisywany Kunitzom w Herbarzy Szlachty Śląskiej był bez pola z gwiazdkami).

Maria była bardzo uzdolniona - w wieku 5 lat potrafiła czytać i pisać. Kształciła się w domu, przysłuchując się lekcjom gramatyki łacińskiej i katechizmu udzielanym jej młodszemu bratu. Ojciec nie był zainteresowany w kształceniu córki, uważał, że powinna się wdrażać do spraw gospodarstwa domowego i prac ręcznych. Wobec tego kształciła się pod kierunkiem "niemych nauczycieli, czyli książek". Potem uczyła się muzyki i śpiewu, a w wieku 12 lat - malarstwa. W 1614 r. (inni twierdzą, że w 1607) rodzina przenosi się z Wołowa do Świdnicy. 26 września 1623 r. wychodzi za mąż za prawnika Davida v. Gerstmanna (wg treści listu drugiego męża Marii - Eliasa Leonibusa, skierowanego 2. grudnia 1651 do Heweliusza - miała mieć 13 lat wychodząc za mąż. To stało się podstawą do oceny daty jej urodzenia na 1610 r.). Zachował się zbiór pieśni weselnych z okazji zaślubin Dawida Gerstmanna i Marii Cunitii. Autorem ich był osiemnastoletni Daniel Czepko, znany później jako poeta, dramatopisarz i mistyk mający wpływ na Angelusa Silesiusa. Małżeństwo jej skończyło się po trzech latach, gdy jej mąż zmarł w wyniku zarazy. Podczas trwania małżeństwa oraz potem, uczyła się j. francuskiego i greki oraz muzyki, zaczęła też kontynuować naukę malarstwa i zaznajamiać się z astrologią.

Wiedza Marii Kunic była także zauważalna wśród zwykłych sąsiadów - mieszkańców miasta. Pomimo tego została skarcona przez rajców miejskich za nocne obserwacje nieba. Jakoby zaniedbywała obowiązki domowe poprzez wylegiwanie się w trakcie dziennej pory doby. Nieobyczajne zachowanie było wówczas poważnym oskarżeniem.

Kiedy do Świdnicy z Byczyny przybywa świeżo nobilitowany z predykatem von Löwen (za dzieło Herologium Zodiacale) znany wówczas niemiecki matematyk, lekarz i astronom Elias von Löwen (Elie de Loewen; Lewen; Leonibus, wcześniej znany jako Cratschmaier) - zostaje jej nauczycielem. W październiku 1627 r. wspólnie obserwują planetę Venus, a w kwietniu planetę Jupiter. Po śmierci ojca pobierają się z Eliaszem w 1630 r. i dalej kontynuują obserwacje astronomiczne. Z ich związku urodziła sie trójka synów: Elias Theodor, Anton Heinrich i Franz Ludwig. Oprócz niemieckiego i polskiego władała łaciną, greką, hebrajskim oraz włoskim i francuskim. Interesowała się także matematyką, medycyną i historią. Z prywatnej korespondencji wynikało, że interesowała się też genealogią i horoskopami.

W trakcie kulminacji wojny 30-letniej uciekają ze Śląska na teren Polski, do Łubnic obok Ołoboka (była to pierwsza miejscowość na terenie Polski i nabliższa Byczyny). Tam korzystając z gościny zakonniczek z klasztoru Cysterek oraz roztoczenia opieki ksieni ołobockiej Zofii Łubieńskiej (zmarłej już w 1636 r. - w klasztorze zachowała się płyta nagrobna) - Maria kończy pisać swoje podstawowe dzieło związane z obliczeniami astronomicznymi. Pierwszą i drugą część kończy w 1643, a trzecią w 1645 r. Po zakończeniu wojny (1648 r.) powraca do Byczyny i w 1650 roku wydaje w drukarni J. Sayfferta w Oleśnicy swoje dzieło nazwane w skrócie "Urania propitia" (Urania łaskawa czyli astronomia łatwa do przyswojenia), zawierające tablice astronomiczne. W niej skorygowała obliczenia Johanna Keplera, zawarte w jego tablicach ruchu planet (Tabulae Rodolfinae z 1627 r.). Posiłkując się wyłącznie odręcznymi wyliczeniami udało się Jej skorygować kilka błędów w tablicach Keplera oraz przedstawić tablice w postaci ułatwiającej korzystanie z nich przez uczniów. Na stronie tytułowej Jej dzieła napisano:


Urania propitia sive Tabulae astronomicae mire faciles, vim
hypothesium physicarum a Kepplero proditarum

complexae; facillimo calculandi compendio, sine ullâ logarithmorum mentione, phaenomenis satisfacientes. Quarum usum pro tempore praesente, exacto, & futuro, (accedente insuper facillimâ superiorum Saturni & Jovis ad exactiorem, & coelo satis consonam rationem, reductione) duplici idiomate, Latino & vernaculo succincte praescriptum cum artis cultoribus communicat Maria Cunitia
[Olsnae Silesiorum]
Excudebat typographus Olsnensis J. Seyffertus, 1650


Odbitka strony tytułowej pochodzi z wystawy, poświęconej drukarstwu oleśnickiemu, zorganizowanej przez kustosza galerii PiMBP Danutę Obrębską - Kubik

Książka (dostępna w Bibliotece Cyfrowej UWr) była dedykowana cesarzowi Ferdynadowi III (własnoręczną dedykacje napisała autorka). Wstęp do książki napisał po łacinie i niemiecku jej mąż. W nim wypiera się swego udziału w pisaniu książki i całą zasługę przypisuje Marii. Książka zawiera 144 strony i 286 tablic. W niektórych publikacjach błędnie podaje się miejsce pierwodruku - Byczynę oraz Frankfurt nad Menem.



Książka z Jej tablicami stanowi 4-milionowy nabytek
Biblioteki Uniwersytetu Florydzkiego (foto ze strony U.F.)

W tym czasie Maria zapewne często podróżowała do Oleśnicy, aby doglądać druku książki.

25 maja 1656 r., ok. 22.00 Byczyna ulega spaleniu - także jej dom, biblioteka, wyposażenie naukowe i zapasy farmaceutyków jej męża. Spaliła się też cała korespondencja z astronomami i ponad 200 wyników obserwacji astronomicznych. Książka - podstawowe dzieło jej życia nie ulega zniszczeniu dzięki umieszczeniu kilku egzemplarzy w różnych miejscach (w Polsce znajduje się obecnie przynajmniej 8 egzemplarzy, z tego 3 we Wrocławiu i 2 w Warszawie). Potem już nic nie publikuje. 27 IV 1661 umiera jej mąż. Maria przenosi się do Brzegu pod opiekę książąt brzeskich. Umiera w Byczynie 22 sierpnia 1664 r.

W czasch nowożytnych, na jej cześć jeden z kraterów na Venus nazwano Cunitz.

Należy mieć nadzieję, że Jej osiągnięcia, problemy z wydaniem książki, polski okres jej życia, korespondencja itd., staną się jeszcze domeną zainteresowania historyków.

W Świdnicy 25.10.2008 odbyła się ceremonia nadania Gimnazjum nr 1 w Świdnicy imienia Marii Kunic. Jej rzeźbę umieszczono na ławce przed budynkiem, w którym mieszkała z rodzicami.

Szkoda, że w Oleśnicy, gdzie wydano dzieło jej życia, dzięki któremu stała się znana na całym świecie - jej nazwisko pozostaje znane tylko na tej stronie.

Literatura:

Dziękuję Panu Klausowi Liwowsky za konsultację i dostarczenie informacji zawartych w Jego książce

Katalog z wystawy. Astronom Maria Kunic (Cunitia) 1610-1664. Życie i dzieło. Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy 2008 r.
K. Liwowsky. Einige Neuigkeiten über die Familie der Schlesierin Maria Cunitz / von Klaus Liwowsky. 3., durchges. u. verm. Aufl. - Koblenz : Liwowsky. - 2010. - IV, 105 S. (dostępna w bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego).
http://muzeum-kupiectwa.pl/index.php?page=zycie-dzielo-astronom-marii-kunic-cunitii-1610-1664
http://de.wikipedia.org/wiki/Maria_Cunitz    
Sękowski R. Herbarz Szlachty Śląskiej. T 5, hasło Kunitz, s. 160-161
http://www.clas.ufl.edu/users/ufhatch/pages/03-Sci-Rev/SCI-REV-Home/sr-women/05-SR-WOMEN-CUNITZ-PAGE-bio.html

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Historia miasta w skrócie Zamek oleśnicki Kościół zamkowy
Inne zabytki Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Pomniki Wojsko w Oleśnicy NumizmatyWalki w 1945 r.
Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy
Autorzy
Rysowali Oleśnicę Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy
Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels Wydawnictwa oleśnickie Recenzje
Bibliografia Linki Podziękowania Księga gości Dopisz się do księgi Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Interpelacje radnych Odeszli
Nowości
Szukam sponsora do wydania książki