5. Trójkątny wykusz "parkanu"
Wykusz zbudowano w lalach 1530-1540 łącznie z budową odcinka zewnętrznych murów miejskich (parkanu) i bastei - wieży artyleryjskiej. Miał stwarzać rozszerzone pole ostrzału - być może wspomagać obronę bastei. Inicjatorem budowy mogła być Rada Miejska wspomagana przez księcia oleśnickiego Jana z Podiebradów (1509-1565).

fot. Jacek Nienałtowski

Rys. Z. Podurgiel

Rys. J. Bogdanowski

Wykusz przystosowany był już do lekkiej broni palnej. W XVII w. urządzenia obronne (być może także przedpiersie) zlikwidowano na polecenie dowódcy załogi szwedzkiej okupującej miasto w trakcie walk wojny 30-letniej.

W latach 1959-62 uporządkowano teren międzymurza (zwingeru), urządzając trawnik z możliwością dojścia do wykuszu jako punktu obserwacyjnego na fosę południową (zdjęcie poniżej). Trójkątny wykusz jest częścią zewnętrznego pasma murów zlokalizowanego w południowo-wschodniej części obwarowań na wschód od Bramy Wrocławskiej. Widoczny jest od strony ul. Cieszyńskiego, a dostęp na międzymurza dostępny jest od ul. B. Prusa.

fot. Jacek Nienałtowski Zarys wykuszu trójkątnego

Zbudowany jest z cegły o wymiarach 9-10/12/25-26 cm. Trójkątny rzut obiektu zapewnił możliwość prowadzenia ognia flankowego wzdłuż kurtyny parkanu i częściowo wzdłuż odcinka nasypów ziemnych - wałów. Znacznie rozszerzał też pole ostrzału w obszarze fosy i podejścia do niej od południa. Jego pierwotna wysokość (ok. 4,5 m) obejmowała zapewne mur przedpiersia - osłonę strzelców. Nie posiadał strzelnic poniżej poziomu międzymurza. Nie posiadał też sklepień ani stropów - przystosowany był do broni lekkiej (hakownice, piszczele, moździerze małokalibrowe itp.). Wykusz taki był bardzo rzadko na Dolnym Śląsku występującą formą obronną - bardzo szczątkową formą bastei.

Bibliografia

1. Przyłęcki M. Mury obronne miast Dolnego Śląska. Wrocław 1966
2. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
3. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995
4. Bogdanowski J. Architektura obronna w krajobrazie Polski. PWN. 2002 r.