Marek Nienałtowski
DOM WDÓW
Uzupełniono 19.09.2021 r.

Naprzeciw kościoła NP Marii i św. Jerzego, u zbiegu ulic Matejki i Kościelnej stoi budynek wybudowany w 1683 r. Pochodzi z fundacji księcia Sylwiusza Fryderyka Wirtemberga. Pełnił funkcję konwentu wdów po kaznodziejach i nauczycielach, pozostającuch bez środków do życia. Mężowie za życia otrzymywali wynagrodzenie z kasy księstwa i po ich śmierci książęta czuli się w obowiązku stworzyć wdowom odpowiednie miejsce do godnego przeżycia, jednocześnie książę ustanowił fundusz na ich utrzymanie [4]. W tym budynku były warunki do bezpłatnego zakwaterowania ośmiu wdów.

W 1730 r. dom uległ spaleniu, bo nie był ujęty w spisie kilku niespalonych. Na rysunku pokazującym Oleśnicę po spaleniu [6] nie widać nawet murów po nim, co mogłoby wskazywać, że mógł mieć konstrukcję szachulcową. Ewentualnie rysownik nie pokazał murów, bo były one na rysunku przesłonięte dachami niespalonego kościoła NMP i św. Jerzego. Nie wiadomo kiedy został odbudowany i czy dalej był utrzymywany przez książąt oleśnickich. W 1750 r. jest już pokazany na rys. Wernera.


Pokazany strzałką Dom Wdów wg F.B. Wernera
z dokładniejszego wydania z ok. 1750 r.[6]

W 1825 r. dom ten dalej pełnił swoje funkcje, ale był utrzymywany już przez kościół i miasto. Wbrew temu co pisano - Dom Wdów nie był podwyższony o piętro w XIX w. We wrześniu 1899 r. przed nim ustawiono pomnik Ottona von Bismarcka.


Zdjęcie sprzed modernizacji budynku z ok. 1910 r. Widoczne jeszcze małe okienka na mansardzie.
Za pomnikiem Ottona von Bismarcka posadzono zwyczajowe trzy drzewa

W 1911 r. budynek ten jest nazywany Domem Wdów po Pastorach. Widocznie wdów musiało być więcej skoro dobudowano pokoje na mansardzie.



Dom Wdów po 1910 r. Po modernizacji na mansardzie urządzono pokoje mieszkalne z dużymi oknami.
Na strychu okna "Bawole oko".
Fot. ebay.de

W 1921 r. Dom Wdów dalej istnieje i utrzymywany jest tylko przez parafię ewangelicką (Evangelische Kirchgemeinde Pfarrwitwenhaus). W 1928 r. budynku nie pokazano na planie Pharusa. W latach 1933-1935 dom należał do miasta, nie podano jaką rolę spełniał. W 1939 r. nie pełni żadnej funkcji i nie jest pokazany na planie miasta. Czyli jego wdowia rola zakończyła się prawdopodobnie ok. 1928-1933 r. [1], [2], [3].


W dali Dom Wdów. Z lewej były budynek XIX-wiecznej poczty głównej,
z prawej płot otoczający kościół. Zdjęcie z ok. 1916 r. Fot. ebay.de


Kolorowe zdjęcie Domu Wdów. Widokówka ze zbioru Jacka Kamińskiego


Barokowy portal i obramienia okien. Nad drzwiami, niewidoczna w cieniu,
kuta krata pochodząca z czasów ponownej budowy budynku

Budynek w trakcie walk o miasto 24/25 stycznia 1945 r. został spalony. Poniżej pokazano jego stan w 1955 r.

Dom Wdów przed 1955 r. z jeszcze
zachowanymi murami mansardy [5]
Stan z 1955 r. po rozebraniu murów mansardy. fot. J. Jaworski. DDŻS
Widok od środka. Zapewne też fot. J. Jaworski DDŻS

Odbudowa wnętrz w latach 1960-1962 (podawano datę 1965, ale ona nie zgadza się z historią Szkoły Muzycznej). Fot. ze zbioru S. Kokota
Po odbudowie. Widok z lat 70-ych.
Ze zbioru S. Kokota

W latach 1960-1962 został odbudowany, a wnętrze adaptowano dla potrzeb Państwowego Ogniska Muzycznego, które 3 września 1962 roku rozpoczęło działanie z 20 nauczycielami i 400 uczniami (z historii PSM). Mury i tynki zostały odrestaurowane, a dach mansardowy odtworzony. W wyniku tych poczynań zewnętrzne bryły są prawie wierne pierwowzorowi, natomiast wnętrze jest całkiem nowe i nie odpowiada dawnemu układowi. Portal i obramienia okien są oryginalne, za wyjątkiem stolarki, która także spłonęła. Niżej pokazano jego obecny widok.

Dom wdów w 2003 r.

W roku 1965/1966 POM zostało przekształcone w Państwową Szkołę Muzyczną I stopnia, istniejącą do dzisiaj.

Niżej szkoła po remoncie w 2019 r.


Fot. Remigiusz Szczuraszek


Widok o tyłu. Fot. R. Szczuraszek

Fot. R. Szczuraszek


Uwagi i fotografia R. Szczuraszek

Przed wojną na mansardzie było 7 okien, które nie różniły się znacząco wielkością i obudową od okien niżej umieszczonych. Obecnie okna na dachu są zbyt "ciężkie" w stosunku do "lekkich" na ścianie szczytowej. Zapewne dlatego, że dach był wyższy. Z przodu brak ślepych okien, a są z tyłu.

Literatura:

  1. Adressbuch Oels 1921. Własność BUW
  2. Adressbuch Oels 1935. Własność Marek Górnicki
  3. Heilmann Ch., http://www.gca.ch/Oels.htm
  4. Nienałtowski.M., Wirtembergowie książęta na Oleśnicy, Bierutowie i Dobroszycach, Oleśnica 2019
  5. Przyłęcki M., Najcenniejsze zabytki Oleśnicy, Zapiski oleśnickie nr 2. 1995
  6. Odkrywanie kolekcji. Fotograficzne Silesiana z lat 1870 - 1945 w zbiorach Instytutu Historii Sztuki PAN. Opr. Jan Przypkowski, Piotr Jamski. IS PAN Warszawa 2016.

Od autora • Lokacja miastaOleśnica piastowskaOleśnica PodiebradówOleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r.Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstwDrukarnie NumizmatyKsiążęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla OleśnicyArtyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje • BibliografiaLinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI