Marek Nienałtowski
OELSER SCHUHFABRIKEN GUSTAV KLEMM - Fabryka Obuwia Gustawa Klemma

Gustaw Klemm - 24 letni młodzieniec otworzył w Oleśnicy 4.10.1874 roku zakład wyrobu kapeluszy i filcowych butów o nazwie - Gustav Klemm-Schuhfabrik. Dobrej jakości buty oraz wyroby z filcu stały się znane początkowo w powiecie, a potem na Śląsku. Dlatego fabryka ulega ciągłej rozbudowie.


Fabryka znajddowała się początkowo na rogu Ohlauerstrasse (3 Maja) i może Zamkowej

Początkowo wytwarzał też cylindry. Miał filię w Legnicy. Reklama z gazety oleśnickiej Lokomotive an der Oder z 7.04.1878 r.
Własnoręczny podpis
G. Klemma

Brakuje dokładnych informacji o rozwoju fabryki obuwia.

Już w 1882 r. znajduje się w nowym miejscu i zapewne zwiększa produkcję. Poniżej w oparciu o plan Oleśnicy z 1882 r. pokazałem budynki związane z produkcją obuwia oraz budynek łaźni, który był własnością G. Klemma.


Od 1874 r. produkcja odbywała się przy Kräuter Weg (ul. Zielarska) nr 15 - 16.
Budynki te jeszcze w 1933 r. stanowiły własność Klemmów.

Poniżej w oparciu o mapę Pharusa z 1928 r. pokazałem budynki związane z produkcją obuwia i pomocnicze.

Budynek 2 przy Hinterhäuser (Za budynkami) to łaźnia stanowiąca własność G. Klemma, istniejąca przynajmniej od 1882 r. Budynki 2a i 2c dobudowano w latach 20. XX w. i służyły celom związanym z produkcją obuwia.

 

Na początku XX wieku wybudowano nową fabrykę przy Magazinstrasse 4 (J. Kilińskiego). Budynki 5 i 5a to m.in. straż pożarna fabryki obuwia i magazyny.

 

Rozmieszczenie budynków fabryki G. Klemma na planie z 1928 r.

Z czasem fabryka nastawiła się jedynie na produkcję butów. Pod koniec wieku grono nabywców butów filcowych G. Klemma objęło również mieszkańców Pomorza, poznańskiego i Prus. Wzrastający popyt wymógł konieczność zaprzestania manufakturowej działalności i przejścia do produkcji wielkoseryjnej.

W tym celu przy końcu wieku G. Klemm zamawia projekt dużej zmechanizowanej fabryki, która miała stanąć na działce przy Magazinstrasse 4 (Kilińskiego 4). W niej maszyny miały być napędzane maszyną parową, z której poprzez system wałów i przekładni pasowych ruch przenosił się na maszyny służące do przygotowania materiałów i szycia butów. Nie spotkałem się z informacją o dacie rozpoczęcia produkcji w nowej fabryce. Jakoby rozpoczęła prace w 1901 r,, ale nie jest pokazana na planie miasta z 1899 r. ze zmianami z 1911 r.

Rysunek projektowy fabryki obuwia G. Klemma

Prawdopodobnie nie wszystkie zamierzenia projektowe zrealizowano. Początkowo fabryka zatrudniała 180 pracowników. Przez okres I wojny światowej fabryka nie wstrzymywała produkcji - prawdopodobnie zwiększyła ją dla potrzeb wojennych. Być może dlatego nie została (tak jak fabryka mebli Pohla) zarekwirowana dla potrzeb wojennych (lazarety frontowe).

Pomimo stagnacji powojennej i kryzysu ekonomicznego fabryka rozwijała się, trafiały tutaj najnowsze maszyny i technologie, dlatego przy końcu lat 20 należała do czołówki niemieckich fabryk obuwniczych.

Z reklamy pochodzącej z ok. 1925 r. wynika, że produkowano w niej głównie dziecięce i młodzieżowe półbuty marki "Knirps", "Ilse", "Trapper", oraz artykuły z filcu i skóry wielbłądziej. Dzięki mechanizacji dzienna produkcja butów wynosiła ok. 3000 par przy zatrudnieniu ok. 400 pracowników.

Fabryka G. Klemma poprzez wysoką jakość obuwia - rozsławiła Oleśnicę, dała zatrudnienie i płacę mieszkańcom, a gminie poprzez podatki możliwości rozwoju. Na wypłaty i utrzymanie zakładu wydano w r. 1929 ok. 600 000 marek. Do 1913 r. fabryka była największym pracodawcą w mieście.

Może Gustav Klemm doczekał zakończenia budowy fabryki - zmarł w 1917 r.


Klepsydra Gustava Klemma z Lokomotive an der Oder ze stycznia 1917 r.

Gustaw posiadał trzech synów - najstarszy - Ludwig przejął po śmierci ojca kierownictwo fabryki. Artur Klemm zmarł już w Oleśnicy 28.10.1945 na tyfus. O pozostałych braciach - Gustawie i Walterze - źródła nie wspominają. Wiadomo, że odbyli praktyki w fabrykach obuwniczych USA. Ludwik był radnym miejskim ok. 1921 r.

Na fragmencie widokówki widoczne rusztowania na jednej z hal (kliknij aby powiększyć). Czyli fabryka była modernizowana.


Fabryka w trakcie remontu lub modrnizacji


Widok od tyłu

W czasie wojny fabryka nie ucierpiała. Pracowało w niej także wielu jeńców wojennych różnej narodowości. Istniał przy niej obóz pracy Kriegsgef. Arbeitkommando 1465 Oels / Schles. Ohlauer Str 58 (Schuhmacherwerkstatt).

Po zajęciu Oleśnicy przez Armię Czerwoną - fabryka była wykorzystywana w nieznanych jeszcze celach (może produkowano obuwie). Po przekazaniu jej władzom polskim (podobno bez żadnych maszyn) rozpoczęto ponownie produkcję obuwia. Rozpoczęto ją w lutym 1946 r. dzięki pomocy obuwników z fabryki obuwia w Chełmku [3]. Nosiła nazwę Państwowa Fabryka Obuwia - w marcu 1946 r. zatrudniała 130 osób, a pod koniec 1947 r. - 268. Wtedy dopiero z produkcji pantofli przeszli na bardziej skomplikowane wzory obuwia [3]. Napis GUSTAW KLEMM nad głównym budynkiem został skuty.

Fabryka w 1949 r. przeszła na własność państwa (w Archiwum Państwowym w Łodzi zachował się protokół - 39 /813/0/1098 [Protokół przejęcia na własność państwa Firmy Oelser Schuhfabrik Gustaw Klemm w Oleśnicy]). W latach późniejszych zakład uległ przebudowie - przerwa pomiędzy dwoma budynkami została zabudowana, niektóre hale i kotłownia - zlikwidowane lub przebudowane. Istnienie Fabryki Obuwia G. Klemma spowodowało, że po wojnie Oleśnica była jednym z miast polskich o rozwiniętym przemyśle obuwniczym.

Zakład został zamknięty po wybudowaniu nowej fabryki obuwia "Odra". Obecnie budynki pofabryczne pełnią funkcje mieszkalne i handlowe.

Literatura:

  1. Das Buch der Stadt Oels in Schlesien / hrsg. vom Magistrat der Stadt Oels in Schlesien anläßlich des 675 jährigen Stadtjubiläums. Bearb. vom Schlitzberger. Berlin. 1930
  2. http://www.gca.ch/Genealogie/Oels/Seite_Oels_Strassen_Lazarett_Neusorgerweg.htm
  3. Mrozowicz W., Wiszewski P., Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność, Wrocław 2006

 


Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli

CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI