Prof. Antoni Cieszyński

Otrzymałem e-mail od Pana doktora Pawła Tacika, pracującego aktualnie w Niemczech, który słusznie wskazuje, że pominąłem na tej stronie osobę zasłużonego mieszkańca Oleśnicy prof. Antoniego Cieszyńskiego.

Pan Paweł napisał "... Niewielu polskich lekarzy, tak jak prof. Antoni Cieszyński na trwałe zapisało się na kartach medycyny światowej. Dlatego warto byłoby napisać coś o tym wielkim stomatologu i jego związkach z Oleśnicą. Prawo w rentgenologii stomatologicznej, którego był autorem, obecne jest w każdym ważniejszym podręczniku stomatologii (pol. prawo Cieszyńskiego-Diecka, niem. Halbwinkelprojektion oder Cieszynski-Dieck-Technik, ang. bisection angle technic). (...) "Dość często zastanawiałem się stojąc w rynku przed tablicą pamiątkową poświęconą Antoniemu Cieszyńskiemu, co porabiali jego rodzice u schyłku XIX wieku w niemieckim Oels. Jedna z wersji mówi, że jego ojciec prowadził w Oleśnicy aptekę..."

Apteka, w której podobno pracował Tomasz Cieszyński, ojciec Antoniego.	Tablica poświęcona 85 rocznicy urodzin prof. Antoniego Cieszyńskiego, umieszczona 10.06.1967 r. na murze budynku mieszczącego aptekę.

W związku z listem Pana Pawła natychmiast dodałem dostępną informację o Profesorze autorstwa Pani Jadwigi Moszorek (dziękuję za wyrażenie zgody na umieszczenie tekstu na tej stronie), zamieszczoną w Kwartalniku Powiatu Oleśnickiego. Następnie będę poszukiwał informacji o Jego oleśnickim epizodzie, rodzicach, ewentualnej aptece itd. Liczę przy tym jak zwykle, na współpracę czytelników.

Portret prof. Antoniego Cieszyńskiego w stroju dziekańskim, pędzla Stanisława Batowskiego

Tytuł: Prof. Antoni Cieszyński. Światowej sławy stomatolog, twórca stomatologii polskiej.

Autor: Jadwiga Moszorek
Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego nr 2 (7) 2003 s. 59-61

Antoni Cieszyński urodził się w Oleśnicy 31 maja 1882 r. Uczęszczał do gimnazjum klasycznego Marii Magdaleny w Poznaniu, a następnie w Bydgoszczy, gdzie otrzymał świadectwo dojrzałości. W Berlinie i Monachium studiował medycynę, stomatologię i filozofię. Już jako student pracował u prof. Bertena na oddziale chirurgicznym, był też asystentem u Walkhofta na oddziale dentystyki zachowawczej i u prof. Medera na oddziale protetyki.

W grudniu 1912 r. uzyskał stopień doktora medycyny z najwyższym odznaczeniem summa cum laude, na podstawie rozprawy: O zdjęciach zewnątrzustnych szczęk promieniami Roentgena.
W 1913 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Ambulatorium Dentystycznego Wydziału Lekarskiego we Lwowie.

Całkowita modernizacja ambulatorium i nowy program nauczania pozwoliły na przemianowanie Ambulatorium w marcu 1914 r. w Instytut Dentystyczny - pierwszy w Polsce, a następnie w roku 1930 na Klinikę Stomatologiczną Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

W roku akademickim 1926/27 Antoni Cieszyński pełnił również funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego.

Należał do licznych towarzystw naukowych krajowych i międzynarodowych. W 1909 r. w Berlinie powołał Związek Polskich Odontologów, skupiający lekarzy stomatologów z trzech zaborów. W 1931 (1913?) roku na kongresie w Paryżu stworzył Związek Słowiańskich Stomatologów.

Z chwilą wybuchu wojny w 1914 r. zorganizował w Instytucie Dentystycznym Placówkę Polskiego Czerwonego Krzyża. Po ewakuacji ze Lwowa w końcu 1914 r. przeniósł się do Tarnowa, a później do Wiednia, gdzie założył oddział dla obrażeń szczękowych i poliklinikę stomatologiczną dla uchodźców z Polski. Po powrocie do Lwowa powołał "Polską Służbę Sanitarną" na okres walk z Ukraińcami (1918-1919). Organizował punkty opatrunkowe dla rannych w części Lwowa zajętej przez Ukraińców. Został odznaczony Krzyżem Obrony Lwowa (1918) oraz Medalem Niepodległości (1933).

W toku bardzo intensywnej i bogatej działalności Cieszyński pełnił liczne i odpowiedzialne funkcje:
- przewodniczący Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich we Lwowie (1915-1918),
- przewodniczący Związku Docentów Stomatologii w Państwie Polskim (1913-1923 i od roku 1935),
- delegat narodowy Polski do Federation Dentaire Internationale,
- przedstawiciel Polskiej Sekcji Association Stomatologigue Internationall,
- prezes Związku Stomatologów Lwowskiej Izby Lekarskiej.

Prof. Antoni Cieszyński ogłosił drukiem 375 prac. Opublikowano je w 70 czasopismach naukowych świata w siedmiu językach, obejmujących wszystkie dziedziny stomatologii.
W ramach dorobku naukowego na uwagę zasługują: opracowanie systematyki techniki rentgenowskiej intra-i ekstraoralnej, zastosowanie radioterapii w stomatologii, opracowanie metod iniekcyjnych do wszystkich gałęzi nerwu trójdzielnego.

Był twórcą nowoczesnych metod operacyjnych i rozpoznawczo-badawczych. Otrzymał wiele nagród i dyplomów, m.in. w 1936 roku otrzymał Złoty Medal i dyplom nagrody im. W. O. Millera przyznawane przez Federation Dentaire Internationale (Międzynarodowy Związek Dentystyczny) rok wcześniej w Brukseli.
Od roku 1923 redagował własne czasopismo Dentystyka Polska.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, jako kierownik Instytutu Dentystycznego we Lwowie, opracował program i plan studiów stomatologicznych dla nowo powstałych wydziałów w Warszawie i Poznaniu.

Aresztowany przez gestapo został zastrzelony z 3 na 4 lipca 1941 roku. Jego syn dr Tomasz Cieszyński tak wspomina tę noc: - W nocy z dnia 3 na 4 lipca z głębokiego snu obudziło mnie długie dzwonienie i kopanie w drzwi wejściowe (...) - była 2-ga w nocy. - Czy pan jest profesor Cieszyński? - Tak jest (...) - Niech się pan ubiera. Nie pozwolono mu zabrać niczego, nawet lekarstw które zażywał od pewnego czasu z powodu choroby serca, nie podano przyczyny aresztowania. Miał zabrać tylko swoje dokumenty. Zdziwienie Niemców wzbudziła dobra znajomość języka niemieckiego Ojca. Padło pytanie: - Czy pan jest Niemcem? - Byłem zawsze i jestem Polakiem." Cieszyński został aresztowany razem z innymi 23 profesorami wyższych uczelni Lwowa i grupą osób najbliższych. O brzasku dnia 4 lipca 1941 r. został rozstrzelany. W uznaniu jego zasług dla nauki, jedną z ulic w Oleśnicy - mieście, w którym się urodził - nazwano jego imieniem.

Zdjęcie pomnika zamorodowanych profesorów na tzw. Wzgórzach Wuleckich. Przysłał je dr Paweł Tacik. Kliknij na zdjęciu aby powiększyć.

Dodatkowe informacje o ojcu uczonego:

Ojciec uczonego - Tomasz (na zdjęciu z lewej), aptekarz w Oleśnicy. Urodził się 18 września 1846 r w Koźminie. Do gimnazjum uczęszczał w Ostrowie Wielkopolskim. Uczestniczył w Powstaniu Styczniowym 1863 r. Obrawszy zawód farmaceuty złożył w 1866 r. w Koźminie egzamin na pomocnika aptekarskiego. Następnie pracował w aptekach w Calbe, Mülheim, Aachen, Vevey, Yverdon, Zabrzu, Poznaniu i Koźminie. Po tej praktyce odbył studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie 7 grudnia 1871 r. złożył egzamin aptekarski. W czerwcu 1874 r. ożenił się z Emilią z domu Chiżynską. Ich synem jest Antoni Cieszyński, twórca polskiej stomatologii. Tomasz Cieszyński jest autorem polsko-łacińskiego słownika pt. Der polnische Apotheker (Aptekarz Polski), wydanego po raz pierwszy przez wydawnictwo E. G. Günther w Lipsku w 1880 r., a następnie tamże, przez wydawnictwo J.A. Barth w 1909 r. (wydanie pośmiertne). Słownik ten przez długie lata stanowił podstawowe źródło polskiej terminologii farmaceutycznej dla aptekarzy w zaborze pruskim, kontaktujących się przeważnie z ludnością polską. Tomasz Cieszyński zmarł 18 marca 1891 r. w Poznaniu.

Powyższe informacje o swoim dziadku przysłał Pan prof. n. med. dr hab. Tomasz Cieszyński [5]. Także powyższe zdjęcia Ojca i Dziadka pochodzą ze zbiorów Pana Profesora.

W dwa lata po wydaniu książki, już mieszka w Oleśnicy, tu rodzi się ich syn Antoni. W niedługim czasie rodzina opuszcza Oleśnicę i przenosi się do Kłodzka. Tam Antoni zaczyna średnią szkołę, potem przenosi się do Poznania i następnie do Bydgoszczy, w której kończy szkołę średnią.

Brak jest śladu aptekarskiej działalności Tomasza Cieszyńskiego w Oleśnicy. Najpewniej był tylko pracownikiem apteki. Czy tej "Pod Orłem", mieszczącej się w domu pokazanym na zdjęciu (Rynek 11)? Czy może najstarszej apteki miejskiej powstałej w 1574 o nazwie "Pod Lwem", mieszczącej się w Rynku 30?

W Oleśnicy, w Bibliotece Łańcuchowej przechowywane są (podobno?) akta kościoła katolickiego Św. Trójcy. Niestety nie mam do nich dostępu, aby zobaczyć wpis pod datą 31 maja 1882. Może są tam i inne ciekawe informacje np. data urodzin matki uczonego, świadkowie itp.

Odpis z Księgi Pamiątkowej MRN z dnia 10 czerwca 1967 r. (z okazji odsłonięcia tablicy pamiątkowej ku czci zamordowanego przez hitlerowców prof. Antoniego Cieszyńskiego)

Z: http://www.polradiologia.org/polish/histor/histor4.html
W 1907 r. Antoni Cieszyński, profesor stomatologii Uniwersytetu we Lwowie ogłosił regułę izometrii, która stanowiła przewrót w tworzącej się radiologii stomatologicznej, pozwalając na wykonywanie na filmie zdjęć rtg zębów o rzeczywistej długości. Antoni Cieszyński po studiach pracował w Instytucie Dentystycznym w Monachium. Był autorem wielu udoskonaleń technicznych. Między innymi kasety do zdjęć stereoskopowych, wspornika do zdjęć pozaustnych, przytrzymywaczy filmów wewnątrzustnych, miarki do bezpośredniego odczytywania odległości filmu od ogniska oraz czapki z tabliczką ułatwiającą ustawienie promienia głównego do zdjęć typowych czaszki. W 1907 opracował pierwszy w świecie atlas radiologii stomatologicznej. Działalność Cieszyńskiego pozwoliła stworzyć podwaliny radiologii stomatologicznej. W 1926 wydał własny podręcznik radiologii stomatologicznej.
Cieszyński A: Beitrage zu intraoralen Aufnahmen der Zahne. I. Die Einstellung des Huptstrahes bei intraoralen Zahnaufnamen mittels einwr Orientierungstafel, 1907
Cieszyński A: Beitrage zur Technik bei Zahnaufnahmen mittel Rontgenstralen. Cor. F. Z, 1907; 4: 289-303
Cieszyński A: Zastosowanie promieni Roentgena w dentystyce w celach rozpoznawczych. Kronika Dentystyczna 1908; 11:36
Cieszyński A: Verbesserte Modelle von Filmhaltern fur Zahnaufnahmen mittels Rontgenstrahlen. Deut. Zahnarztl. Woch. 1909; 8: 668-670
Cieszyński A: Atlas radiologiczny zdjęć dentystycznych. Pierwszy atlas zdjęć rentgenowskich dentystycznych, wystawiony z okazji X Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie w 1907- oryginał w zbiorach Dentyst. Uniw. Monachijskiego
W latach 1913/14 prof. Antoni Cieszyński opracował szereg przyrządów ułatwiających radiologiczne badania stomatologiczne.

Z: http://www.lwow.home.pl/ujk/1.html

Antoni Cieszyński , dr w. n. lek., profesor stomatologji, kierownik Zakładu dentystycznego, dziekan w r. 1927/28, przewodniczący Sekcji Polskiej Międzynarodowego Związku Stomatol., przewodniczący Komitetu Narodowego Międzynarodowego Związku dentyst., przewodniczący Stałej Delegacji Polskich Zjazdów stomatol., przewodniczący Związku Słowiańskich Stomatologów, delegat na Polskę do Federation Dentaire Intern., czł. hon. i fellow of American Society of Stomatologists, czł. hon. i fellow of Polish Medical and Dental Association of America, czł. hon. Spolku Ceskych Zubnich Lekaru w Pradze i Zahnarztliche Gesellschaft we Wiedniu, czł. hon. Związku Polskich Stomatologów w Krakowie, czł. hon. Związku Lekarzy Dentystów w Państwie Polskiem, naczelny redaktor "Polskiej Stomatologii" i "Słowiańskiej Stomatologii", odznaczony "Medalem Niepodległości" i "Krzyżem zasługi Węgierskiego Czerwonego Krzyża". (Batorego 38, tel. 224-48).

Z: http://www.gazeta.am.wroc.pl/gazeta60.html
Miesięcznik informacyjny AM we Wrocławiu, rok VII, nr 10 (60), wrzesień 2001

4 lipca 2001 r. o godz. 13.00 w Oleśnicy pod tablicą ku czci prof. Antoniego Cieszyńskiego spotkali się mieszkańcy tego pięknego miasta, stomatolodzy wrocławscy i przedstawiciele Dolnośląskiej Izby Lekarskiej oraz władze samorządowe Oleśnicy. Uroczystościom towarzyszył reprezentacyjny Oddział Wojsk Lotniczych w Oleśnicy, który odprawił uroczystą wartę oraz zaprezentował pokaz musztry pod dowództwem płk. Jerzego Żłobińskiego z Dowództwa Wojsk Lotniczych. Przy akompaniamencie orkiestry wojskowej złożyli kwiaty: Dziekan Wydziału Lekarsko-Stomatologicznego Akademii Medycznej we Wrocławiu prof. dr hab. Marek Ziętek, nestorka wrocławskiej stomatologii - ostatnia żyjąca specjalizantka prof. Cieszyńskiego - dr med. Barbara Włodek-Owińska, Prezes Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego dr n. med. Anna Sobolewska, Profesorostwo Zofia i Adam Masztalerzowie, prof. dr hab. Bogumił Płonka, Kierownik Katedry i Zakładu Protetyki Stomatologicznej we Wrocławiu dr n. med. Halina Panek, dr hab. Tomasz Konopka, wiceprzewodniczący Dolnośląskiej Rady Lekarskiej dr n. med. Andrzej Wojnar, Przewodnicząca Komisji Kształcenia DIL dr Teresa Bujko, dr n. med. Grzegorz Chmiel, a także mgr Mariola Abkowicz i dr Jan Dąbrowski z Biblioteki Głównej AM. Na uroczystości był również obecny Starosta Powiatu Oleśnicy mgr inż. Zbigniew Potyrała oraz reprezentująca Burmistrza Oleśnicy Pani Zdzisława Maria Jakimiec - Przewodnicząca Rady Miasta.

W sali sesyjnej oleśnickiego Ratusza dr Barbara Włodek-Owińska przedstawiła sylwetkę Prof. Antoniego Cieszyńskiego i wspominała swoją u Niego pracę i lwowskie lata. Zebrani ze wzruszeniem oglądali jej dyplom uzyskania specjalizacji ze stomatologii z podpisem prof. Cieszyńskiego.

Chciałabym w tym miejscu podziękować moim Mistrzom akademickim, że potrafili przekazać nam zrozumienie dla ważności tradycji naukowej związanych z twórczą postacią prof. Cieszyńskiego, który życie swoje poświęcił pracy badawczej nad nowymi drogami stomatologii w służbie Narodowi Polskiemu i całej ludzkości, dla którego dewizą życiową było "Salus Poloniae suprema lex esto".

Łączyliśmy się w myślach z tymi co we Lwowie akurat w tym samym czasie oddawali hołd pamięci Polskim Profesorom, na których 4 lipca 1941 r. dokonano o brzasku dnia straszliwego mordu.

Na zakończenie chciałabym zacytować fragment z listu z 11 lipca 2001 r. (3) prof. dr. hab. Tomasza Cieszyńskiego, syna prof. Antoniego Cieszyńskiego, o uroczystościach 4 lipca 2001 r. we Lwowie: "W uroczystości oddania hołdu pamięci Polskim Profesorom we Lwowie wzięli udział nie tylko przedstawiciele Rzeczypospolitej Polskiej (Konsul Generalny i wicekonsul), przedstawiciel prezesa Instytutu Pamięci Narodowej prof. Kieresa, Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Płd. Wschodnich (p. dr Danuta Nespiakowa), ale przede wszystkim dwie duże grupy młodzieży akademickiej z Wrocławia (Politechniki i Akademii Medycznej) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (pod przewodnictwem prof. Andrzeja Małeckiego - "Ne cedat Academia", oraz grupa ofiarnych lwowian, którzy nigdy nie opuścili Lwowa (m.in. p. Kazimierz Dąbrowski i p. Janina Zamojska, a również ks. Prałat reprezentant ks. Kardynała Jaworskiego, który celebrował wspólną modlitwę). Spośród rodzin ofiar mordu potomków ofiar tej tragedii było trzech synów dr Jan Longchamps de Berier, dr Zbigniew Kostecki i prof. dr med. hab. mgr fil. Tomasz Cieszyński oraz wnuczka prof. Cieszyńskiego dr Ewa Müllerowa (3).

NON OMNIS MORIAR

B. Bruziewicz-Mikłaszewska

Piśmiennictwo


1. Z. Albert: Kaźń profesorów lwowskich lipiec 1941. Studia oraz relacje i dokumenty zebrane i opracowane przez Zygmunta Alberta, 355-356.
2. T. Cieszyński "Dni silne kochaniem". Wyd. autora. Drukarnia TINTA, Wrocław 2000, 112-114.
3. Listy prof. Tomasza Cieszyńskiego z 11 i 14 lipca 2001 r.oraz list z 3 listopada 2007 r.
4. K. Lanckorońska: Wspomnienia wojenne. Wyd. Znak, Kraków 2001, 337-340.
5. List prof. Tomasza Cieszyńskiego z 3 listpada 2007 r.
   

   ---

nr 48/2002 z 18.06.2002

6 czerwiec 2007

Stomatolodzy uczcili 125. urodziny profesora Antoniego Cieszyńskiego - twórcy nowoczesnej stomatologii.

W czwartek medycy spotkali się przy tablicy pamiątkowej znajdującej się na kamienicy w oleśnickim Rynku, gdzie urodził się lekarz. - Dla nas to wielki człowiek - mówiła Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska z Katedry i Zakładu Protetyki Stomatologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. -Szkoda tylko, że tak niewielu oleśniczan zdaje sobie sprawę, jak wybitna osobowość tutaj mieszkała. Tablica upamiętniająca zasługi Cieszyńskiego pojawiła się na kamienicy 40 lat temu. - Byłam świadkiem tego wydarzenia - wspominała oleśniczanka Wanda Zarówna. - Wiem, że inicjatorzy tego zdarzenia, doktorzy Zbigniew Zieliński i Tadeusz Owiński, chcieli w ten sposób złożyć hołd człowiekowi, któremu polska stomatologia wiele zawdzięcza (KK).

Pani dr Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska przeczytała informacje zawarte na tej stronie i napisała:

Na Pana stronie dotyczacej A. Cieszynskiego trzeba jednak poprawić kilka informacji:

- Prof. Potoczek ma na imię Stanisław
- Prof. Cieszynski dyplom lekarza uzyskał w 1912 r.
- Prof. Owiński miał na imie Tadeusz (1904-1995)
- Dr Zieliński ma na imię Zbigniew i mieszka w Oleśnicy

We Wrocławiu 16 X 2006, na dawnym gmachu stomatologii przy ul. Cieszynskiego 17/19 z mojej inicjatywy władze miasta, DIL, PTS w obecności rodziny Profesora odsłoniły tablice w języku polskim i angielskim ku czci patrona ulicy Profesora Antoniego Cieszyńskiego.
Serdecznie pozdrawiam.
Barbara Bruziewicz Mikłaszewska

Dziękuję Pani Barbarze Bruziewicz- Mikłaszewskiej za wnikliwe przeczytanie tekstu i znalezienie nieścisłości w informacjach prasowych. Zostały poprawione.