Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego

Na ścianie dziedzińca zamkowego znajduje się płaskorzeżba kamienna z herbem księstwa wirtembersko-oleśnickiego fundacji Sylwiusza Nimroda Wirtemberga, wykonana w 1654 r. Twierdzi się, że płaskorzeźba była początkowo umieszczona w Bramie Bydlęcej (Namysłowskiej) i podczas jej burzenia (1868 r.) została przeniesiona do zamku w aktualne miejsce.

Stan płaskorzeżby nie jest najlepszy. Wyraźniejsza postać herbu znajduje się w prezbiterium kościoła zamkowego.

Herby Wirtembergów mogły pojawić się w Oleśnicy po 1647 r. Potem pojawiaja się w Bierutowie (Zamek, Kościół), Szczodrem i innych miejscowościach b. księstwa wirtemebersko-oleśnickiego. W Oleśnicy znajdują się one głównie w kościele zamkowym m.in. nad wejściem do krypty rodowej Wirtembergów i na sarkofagach w krypcie. Tytulatora oleśnickich wirtembergów jest następująca: Herzog in Würtemberg und Teck, auch in Schlesien zu Oels, Graf zu Mompelgart, Herr zu Heydenheim, Sternberg und Miedzibor. Na sercowym polu występuje herb księstwa oleśnickiego Piastów, którego właścicielami byli Wirtembergowie oleśniccy.

Poniżej pokazano herby (kolory) występujące w poszczególnych polach herbu (ze strony http://www.ngw.nl/.

Herb Wirtembergów	Herb hrabstwa Teck	Chorągiew Bojowa Cesarstwa	Herb hrabstwa Mömpelgard (Montbéliard)
	Herb Heydenheim	herb Sternberk	Ze strony http://www.ngw.nl/

Aby lepiej zrozumieć poniższy tekst można poczytać podstawy opisu herbów.

Kliknij, aby powiększyć.

Aby wykonać rysunki herbów przeanalizowałem herby Wirtembergów (rzeżby, rysunki) od 1538 r. Powyżej pokazałem herb księstwa wykonany w oparciu o rzeźbę z zamku oleśnickiego. Pominięto trzymacze w postaci aniołów. Pominięto również postument w postaci pagórka z kulami armatnimi (?), gdyż zazwyczaj anioły unoszą się w powietrzu. Kształt i szczegóły mitry książęcej odpowiadają mitrze wieńczącej pomnik Złotych Godów i wieżę Kościoła zamkowego (Obecnie Bazylikę Mniejszą). Herb ten różni się od herbu Wirtembergów - poprzez dodanie herbu Piastów oleśnickich w pole sercowe.

Inne postacie występujące na monetach i malowidłach.

Herby w postaci rozwiniętej tj. z klejnotami i labrami występują w postaci z trzema, czteroma (najczęściej), pięcioma i sześcioma klejnotami. Niżej przedstawiłem herb w postaci rozwiniętej z trzema i czteroma klejnotami.

Herb księstwa wirtemberskiego z herbarza Siebmachera, z trzema klejnotami.	Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego z 1760 r. (kliknij, aby powiększyć). Uwaga: Numeracja klejnotów pochodzi od autora rysunku tego herbu. Źródło: www.allegro.pl	Moje przedstawienie herbu wykonane przy użyciu wektorowego programu komputerowego. Kliknij, aby powiększyć.

Uwagi do przedstawionego herbu

Kolejność klejnotów w herbie, w oparciu o rysunek Tadeusza Gajla

Na powyższym rysunku herbu pochodzącym z 1760 r. pokazano dodany do herbu Wirtembergów herb księstwa oleśnickiego oraz klejnot. Ale w uszeregowaniu klejnotów zachowano kolejność "wirtemberską". Wirtembergowie z linii oleśnickiej, pomimo, że pochodzili z linii zubożonej, zachowali swój poprzedni herb i traktowali go wyżej niż herb księstwa oleśnickiego. Dlatego, pomimo że herb księstwa oleśnickiego jest umieszczony na najwyższym poziomie heraldycznym (pole sercowe) - jego labry znajdują sie na 4. pozycji. Mogłem to zmienić, ale uznałem, że aby herb był zrozumiały także dla Niemców z Wirtembergii, pozostawiłem starą kolejność.

Na niektórych przedstawieniach herbu - pies z herbu Teck jest umieszczony bezpośrednio na hełmie (bez korony), niekiedy pies posiada koronę. Nie znając historii tego herbu, pozostawiłem koronę na hełmie.

Chociaż orzeł w klejnocie księstwa oleśnickiego ma w rzeczywistości postać pół orła (ucięty do połowy, w nazewnictwie istneje pomieszanie pojęć połuorzeł i pół orzeł. Przyjąłem nazewnictwo wg prof. A. Znamierowskiego ) - na herbie księstwa wirtembersko-oleśnickiego umieściłem całego orła, gdyż taki jest umieszczany na wszystkich herbach księstwa wirtembersko-oleśnickiego i ziębicko-oleśnickiego. Pół orła powoduje problemy z umieszczeniem klejnotu wśród innych, gdyż jest on w tym przypadku szeroki i niski.

Na powyższych rysunkach herbów pokazano dwa odmienne kolory prawych labrów (czyli lewych od patrzącego) - na pierwszym są one złoto-czarne (od herbu Wirtembergii), na drugim czerwono-złote (od herbu Mömpelgard). Ten ostatni wariant jest najczęściej pokazywany na innych malowidłach. Nie istnieje zasada umieszczania kolorów na labrach skrajnych w herbach wieloklejnotowych. Wydaje się, że kolory labrów powinny odpowiadać herbowi przy klejnocie którego są umieszczone. Pomimo tego pozostawiłem kolor taki, jaki znajduje się na większości malowideł tego herbu.

W zwiążku z tym, że przedstawiony herb jest wykonany w wektorowym programie graficznym - wszelkie zmiany, poprawki itp. to kilka-kilkanaście kliknieć myszką.

Herb na płaszczu
Poniżej pokazany jest herb Wirtembergów na tzw. płaszczu. "Płaszcz" jest odwzorowaniem baldachimu zwieńczającego tron książęcy w paradnej sali zamku (pałacu) lub płaszcza dołączanego do nadanego księciu orderu. Podstawą opracowania herbu książęcego na płaszczu orderowym były:

• Herb Karola Fryderyka Wirtemberga, udostojnionego orderem Orła Białego (tak w opisie, natomiast na złotej monecie pokazany jest order Orła Czarnego?)
• Herb Karola Chrystiana Erdmanna, który posiadał duński order Białego Słonia (pokazany niżej), a potem jeszcze Order Wirtembergów (nie odnalazłem jego rysunku).

Herb księstwa wirtembersko-oleśnickiego na płaszczu. Kliknij, aby powiększyć.	Rysunek Orderu Słonia na łańcuchu. Oznaką jest drogocenna, wysadzana kosztownymi kamieniami figurka słonia ze złota (125 g), pokryta białą emaklią.

Przeczytaj o niezrozumiałej zmianie w herbie Wirtembergów oleśnickich

Od autora • Początki miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herb księstwa • Inne herby • Drukarnie
Książęce krypty • Kary i pręgierz • Pomniki • Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki w 1945 r.
Renowacje zabytków • Kalendarium • Biografie historyczne • Zasłużeni dla Oleśnicy
Artyści oleśniccy • Autorzy • Inni artyści • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Zagadki
Rozmaitości • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Wydawnictwa oleśnickie
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Zobacz księgę gości • Dopisz się do księgi
Napisali o nas

Mömpelgard, in der burgundischen Pforte gelegen, kam 1409 durch Heirat an Württemberg, wo es bis 1793 blieb. Teck kam im Laufe des 14. Jh. an Württemberg. 1495 wurde Eberhard V. im Bart, Ulrichs Vorgänger, erster Herzog von Württemberg und Teck.
Zur "Reichssturmfahne" (schwarzer einköpfiger Adler auf goldenem Grund):
Graf Hartmann von Grüningen (†1280), der die Würde des Reichsbannerträgers innehatte, wurde mit der Reichsstadt Markgröningen belehnt. So verband sich die Stadt mit die Reichsfahne, die nicht das Recht auf Vorsteit in Reichsschlachten bedeutete. Als Graf Ulrich III. von Württemberg 1336 die Stadt Markgröningen käuflich erwarb, erhielt er gleichzeitig vom Kaiser Ludwig dem Bayern auch die Reichssturmfahne übertragen. 1495 kam die Fahne schliesslich in das Wappen des zum Herzogtum erhobenem Württemberg.