Krypta (mauzoleum) oleśnickich Podiebradów
Książę Jan kontynuował, zapoczątkowane przez Karola I, tworzenie Mauzoleum Podiebradów w Kościele Zamkowym. Mauzoleum zawierało poniższe elementy:
Krypta
Powstała ona wg istniejących przekazów w 1513 r. pod prezbiterium. Ale zdaniem W. Piechówki mogła już powstać w trakcie większego remontu kościoła tj. ok. 1500 r. Sądzi się też, że wykop pod kryptę mógł powstać jeszcze za Piastów. W krypcie pochowano
23. przedstawicieli książęcego rodu Podiebradów i ich żon.
Nie wiadomo gdzie pochowano pierwszą zmarłą z Podiebradów zamieszkujących w Oleśnicy - 9-cio letnią Annę - córkę Wiktoryna i Heleny Małgorzaty z d. Paleologo. Jakoby została pochowana w 1498 r. "pod ołtarzem książęcym kościoła zamkowego". Obecnie nie wiadomo gdzie był ten ołtarz. Epitafium Anny umieszczono po 56 latach w najniższej części płyty nagrobnej księcia Jerzego. Inskrypcja: Anno Dom. 1498 obiit Anna Filia Victor. M. Ducis Munsterbergensis & cetera. Prawdopodobnie ta inskrypcja była umieszczona na nagrobku, umieszczonym poniżej płyty księcia Jerzego. Płyta ta była przenoszona i dlatego nie wiadomo, gdzie Anna została pochowana.
Płyta zasłaniająca wejście do krypty Podiebradów.
Fot. Roman Faryś.
Spis pochowanych w krypcie Podiebradów. Wg [1].
Wirtembergowie pochowani w krypcie Podiebradów.
Długi czas upływający od śmierci do pochówku w krypcie, wynikał z przygotowań do tej ceremonii. Należało wysłać zaproszenia, wykonać trumny, sarkofagi (szczególnie metalowe z bogatymi ozdobami), wykonać ewentualne portrety, medale, przygotować mowy pożegnalne, wiersze, wydrukować je oraz zbudować katafalk i całą jego oprawę. Jeśli uroczystość pochówku miały uświetnić znaczące osoby należało dostosować się do możliwości ich przybycia. Niekiedy oczekiwano na kilka pochówków, aby je wykonać w jednym czasie.
Płyta nagrobno-epitafijna Jerzego II Podiebrada
Została wykonana w piaskowcu przez Jana Oslewa i jego pomocników, w stylu renesansowym w 1554 r., umieszczona obecnie na ścianie przylegającej do prezbiterium. Zleceniodawcą był brat Jerzego - książę Jan Podiebrad.
Jest to typ renesansowego nagrobka śląskiego, bardzo rozpowszechniony później na całym Śląsku, aż do czasu wojny trzydziestoletniej.
Postać zmarłego, wielkości naturalnej, wykonano w postaci płaskorzeźby. Rycerz staje przed bramą niebios (Bogiem) w zbroi. Lewą ręką przytrzymuje duży dwuręczny miecz (być może, że to słynny miecz Podiebradów), prawą ręką trzyma rękojeść mizerykordii (jeszcze w 1899 r. rzeźba pochwy sztyletu nie była uszkodzona). Książę stoi na lwie, obok lwa umieszczono czaszkę i węża. Są to symbole grzechu (lew), zła (czaszka) i śmierci (wąż). Z boku znajduje się tarcza herbowa księstwa ziębicko-oleśnickiego. Sama postać wypełnia całą powierzchnię płyty grobowej, ujętej z boków pilastrami ozdobionymi płaskorzeźbą - m.in. postaciami Pierwszych Rodziców - Adama i Ewy.
Płyta nagrobno-epitafijna Jerzego Podiebrada
W górnej części płyty znajduje się łaciński napis inskrypcyjny:
GEORGIO. DUCI. MUNSTERBERGEN. IN. SLESIA. OLSENSI. COMITI. GLACEN. ETC. REGIA. BOHEMIAE. STIRPE. ORIVNDO. PIETATIS. CLEMENCIAE. IVSTICIAE. ETC. ALIARUMQ. VIRTVTVM. ETC. LAVDIBVS. ORNATISS. PRINCIPI. QVI. OBIIT. AN. MD. LIII. VLT. IANVAR. AETATIS. AN. XLI. IMPERANTE. CAROLO. V. ET. FERDIN. ROM. VNG. ET. BOHEM. REGE. IOANNES. D. G. DUX MVNSTERB. FRATRI. OPTIMO. ET. CHARISS. F. CVR. AN. 1554. 1. APRILIS.
Rozwinięte tłumaczenie niemieckie
Tumba
Wspaniały podwójny nagrobek wykonany w piaskowcu przez J. Oslewa w 1557 r. zaraz po śmierci księżnej Krystyny , w stylu renesansowym na zlecenie księcia Jana - dla siebie i żony Krystyny ( zdjęcie poniżej).
Przedstawia parę książęcą leżącą na tumbie. Zobacz opis Tumby
Tumba Jana i Krystyny Szydłowieckiej. Fot. Wiesław Piechówka
Zobacz
widok z boków, [ 1 ], [ 2 ], [ 3 ], [ 4 ]
Herbowe założenia genealogiczne
Herby przodków były umieszczone na ambonie oraz na podporach empor.
Rysunek drzewa genealogicznego
W 1558 r. książę Jan polecił namalować drzewo genealogiczne rodu na ścianie prezbiterium. Niestety, zostało ono zamalowane po wojnie, w latach 60-tych. Należałoby rysunek drzewa odtworzyć. Wzorcem może być rysunek z zamku brzeskiego autorstwa Baltazara Latomusa, bowiem on mogł być także autorem drzewa oleśnickiego.
Naścienny trójkondygnacyjny nagrobek [3]
Trzeci nagrobek z okresu renesansu to znajdujące się na północnej ścianie prezbiterium marmurowe epitafium księcia Karola Krzysztofa, syna Jana Podiebrada i Krystyny Szydłowieckiej, zmarłego w 1569 r.,
z fundacji baronówny Barbary von Biberstein (wnuczka Karola I).
Nagrobek, według znajdującego się na nim napisu, wykonany został w 1579 r. Pośrodku, w niszy ujętej z boków kolumnami, stoi postać księcia naturalnej wielkości, przedstawionego w postaci rycerza w zbroi. W zwieńczeniu (nadbudówce) wśród figur aniołów i puttów umieszczony jest relief przedstawiający scenę Zmartwychwstania Chrystusa. Na fryzie nadbudówki zawierającej relief i poniżej niej znajdują się wersety z rozdziału XV Pierwszego listu do Koryntów. Werset górny "Połknienie śmierci w zwycięstwie" (1. Kor. 15,54). Werset dolny "Gwiazda od gwiazdy różna jest w jasności. Takci będzie i powstanie umarłych" (1. Kor. 15,41-42). Putta trzymają tarcze herbowe księstwa ziębicko-oleśnickiego. W dolnej części nagrobka widnieją kartusze z napisami i tarcza herbowa księstwa.
W nagrobku pojawia się ornament niderlandzki, tzw. okuciowy, wyglądający jakby go wycięto w płycie blaszanej. Źródła archiwalne nie przekazały nazwiska artysty, twórcy tego nagrobka, dzieło to jednak wiąże się blisko z kręgiem rzeźbiarzy pozostających pod wpływem niderlandzkiego artysty Cornelisa Florisa, jak Hans Fleiser z Nymwegen, czynny we Wrocławiu w drugiej połowie XVI w.
 |
 |
 |
Nagrobek Karola Krzysztofa |
Górna część nagrobka. Po powiększeniu widoczna będzie łacińska treść wersetów biblijnych. Fot. Warcisław Machura. |
Rozmieszczenie obu nagrobków |
Napis inskrypcyjny:
 |
Wcześniej jeden z obu wyżej pokazanych nagrobków był prawdopodobnie umieszczony na przeciwnej ścianie. Przeniesiono go zapewne podczas budowy Mauzoleum Wirtembergów. Dzieło księcia Jana kontynuował Karol II, który innym elementom wykonanym w kościele (ambona, empory, obrazy) nadawał znamiona Podiebradów, którymi ówcześnie były - herby rodu i rodów skoligaconych. Poprzez ciągłe rozbudowy - powstawał kościół książęcy Podiebradów. Rangę kościoła książęcego Podiebradów i ich mauzoleum obniżyli Wirtembergowie ścieśniając pozostałości po Podiebradach, dobudowując swoje mauzoleum i przenosząc do niego tumbę księcia Jana i Krystyny. Czy powrót tumby do nawy głównej Bazyliki Mniejszej (w pobliżu prezbiterium) nie podniosłyby rangi Bazyliki, jako zabytku? Bazylika wówczas zbliżyłaby się znaczeniem do innych starych, szacownych katedr, bazylik i kościołów, z tumbami królów i książąt. Dzisiaj zasługi Podiebradów dla Oleśnicy, księstwa i kościoła zamkowego ulegają zapomnieniu. Wpływa na to nieposzanowanie historii księstwa i miasta, niedocenianie roli turystyki, brak świadomości władz państwowych i samorządów lokalnych, że ten kościół i zamek może stanowić jeden z elementów łączących narody Polski i Czech. Dzięki dbałości ks. Władysława Ozimka o zabytki kościelne - "elementy Podiebradowskie" są konserwowane i znajdują się w dobrym stanie. Trwa poszukiwanie środków finansowych na otworzenie krypty, wykonanie niezbędnych prac konserwatorskich, remontowo - budowlanych i porządkowych. |
Literatura:
