Pieniądze, monety zastępcze i żetony

W okresach kryzysów wydawane są w wielu miastach (także i polskich) pieniądze i monety zastępcze. W sierpniu 1914 roku, z chwilą wybuchu I wojny światowej, na terenie całych ówczesnych Niemiec odczuwano brak monet o nominałach od 1 do 20 marek. Spowodowane to było poczynaniami państwa, starającego się zwiększyć swoje rezerwy złota, oszczędnym spożytkowaniem materiałów strategicznych (brąz, miedź, nikiel), jak też reakcją ludności chowającą złote i srebrne monety na "czarną godzinę".

Aby umożliwić istnienie handlu i obrotu pieniężnego, władze zdecydowały się na emisję prowizorycznego pieniądza zastępczego, zwanego notgeldami. Był on wydawany w niskich nakładach przez urzędy powiatowe, miejskie i gminne, niektóre banki regionalne, wojsko, dyrekcje kolei, zakłady przemysłowe, kopalnie oraz prywatne zakłady, gospodarstwa rolne samorządowe, a nawet kantyny wojskowe. Można było za nie nabywać towary tylko na terenie miasta (fabryki, jednostki itp.). Nie była to działalność legalna, ale tolerowana przez państwo.

Drukowaniem papierowych pieniędzy zastępczych - Papiernotgeld zajmowało się w na Dolnym Śląsku kilkanaście firm. Bony dla Oleśnicy drukowano we Wrocławiu. W początkowym okresie, szczególnie w roku 1914, bony były wydawane na słabym papierze i były niezwykle prymitywne. Pisano je częściowo odręcznie, na papierze lub tekturze. Po pewnym czasie, na maszynach do pisania, powielaczach, w końcu techniką typograficzną. Uwierzytelniano je podpisami i pieczęcią.

Pod koniec 1914 roku większość tych bonów wycofano. W późniejszym okresie (1918 - 1923 r.) papierowy pieniądz zastępczy był coraz staranniej wydawany (herby, widoki miast, zabytki itp.). Z czasem pieniądz zastępczy stał się numizmatem.

Niżej przedstawiono oleśnickie pieniądze zastępcze 10, 25, 50 pfenigów (pf) z 1918 - 1922 r. pochodzące z strony aukcyjnej http://www.wcn.pl/. - kliknij aby powiększyć.

Niżej pokazano piękniejsze notgeldy, bez daty wydania, pochodzące ze zbiorów oleśnickiego kolekcjonera (Dziękuję!).

Kliknij, aby powiększyć

Wg opinii Pana Tomasza Jaźwińskigo z Wrocławia (serdeczne podziękowania !) - banknoty te zostały wyemitowane przez Kaufmannischer Verein Oels czyli Stowarzyszenie Kupieckie z Oleśnicy. Wyemitowało ono banknot 50 pf w 1918 r.; 25 i 50 pf w 1920 r. oraz 10 i 25 pf w 1921 r.

Poniżej banknot 50 pf z 1918 r. (Dziękuję Panu Krzysztofowi Zyzikowi z Kielc - sklep "NUMIZMATYKA-ARCHEOLOGIA-ANTYKI" 25-501 Kielce ul. Sienkiewicza 66 pawilon 3, tel. 41- 366 49 94 za bezinteresowne przysłanie skanu).

kliknij aby powiększyć

Notgeld z 1 marca 1920 r.

Kliknij aby powiększyć

Także Magistrat Oels wydał bon o nominale 100 i 500 marek (ilustracja poniżej), datowane na 5.X.1922.

Notgeld ze zbiorów J. K.

Rewers wyżej pokazanej 100 markówki.

Ponadto to stowarzyszenie wydało monety zastępcze. Były to żelazne 5 i 10 pf z 1918 r. (pokazane poniżej - nie zachowano skali) i10pf z 1920 r. 10 pf miało śr 21, 8 mm, producent Kugel & Fink, Luedenscheid. Ponadto Lebensmittel-Magazin (czyli skład z artykułami spożywczymi) w Oleśnicy wydał w 1918 r. mosiężną monetę 1 pf, nie datowaną.

Ponadto oleśnickie jednostki wojskowe emitowały notgeldy (znane są monety z kantyny 6 Batalionu Jegrów).

Katalog Petera Menzla "Deutsche Notmünzen und sonstige Geldersatzmarken 1840-1990" Verlag B.Strothotte 1993 wymienia monety kantyny wojskowej 6 Pułku Strzeców:
Kantine Jäger Regt. 6 O.Grauel
poz. 10603.1 - 10 bez nominału, bez daty, cynk, 8-kąt 21,4 mm
.....................................................................................
KANTINE Jäger Rgt. 6. O.GRAUEL
poz. 10604.1 10 bez nominału, bez daty, brąz, średnica 21,00 mm
poz. 10604.2 10 bez nominału, bez daty, cynk, 8-kąt 21,3 mm

Informację o tych monetach przysłał Gienek Grzywocz (dziękuję !!!) autor strony o porcelanowych monetach zastępczych
www.notgeld.sewera.pl oraz pięknej strony podobnej do olesnica.org - www.giszowiec.sewera.pl

Gazownia miejska wydawała żetony gazowe,

Literatura:

"Pieniądz zastępczy na Śląsku w latach 1914-1924", Wydawnictwo MS. Opole. 2002. autorzy: Wiesław Lesiuk - tekst główny, Janusz Adam Kujat, Wiesław Lesiuk - aneks (zawierający zestawienie monet, żetonów i banknotów).

Andrzej Zydek. PIENIĄDZ ZASTĘPCZY POWIATU GŁUBCZYCE W LATACH 1917-1923. http://www.miramex.com.pl/SYMPOZJA/REF_S11/Zydek11.HTM

Więcej o pieniądzu zastępczym ze strony http://opolweb.pl/ w dziale - banknot zastępczy.

http://www.poszukiwanieskarbow.com/nindexd.html

Od autora • Początki miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów •
Oleśnica w XIX w. • Fortyfikacje miejskie • Księstwo oleśnickie • Herb Oleśnicy •
Herb księstwa oleśnickiego • Herby • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki •
Drukarnie •Książęce krypty • Pręgierz i szubienica • Biografie historyczne •Pomniki oleśnickie •
Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki o Oleśnicę 1945 r. •Renowacje i zamierzenia •
Kalendarium • Zasłużeni dla Oleśnicy • Oleśniccy artyści • Oleśniccy autorzy • Inni artyści •
Oleśniccy fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapki miasta • Zagadki • Rozmaitości •
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Bibliografia • Linki