Odbitka stempla i datownika z poczty oleśnickiej
z 1850 r. Źródło ebay.de
z 1850 r. Źródło ebay.de
Marek Nienałtowski
Zarys historii budynków poczty oleśnickiej
11.06.2009 r.
Znacząco zmieniono i uzupełniono 09.09. 2021 r.
Nic nie wiadomo o istnieniu w Oleśnicy lub na zamku oleśnickim (w czasach książąt piastowskich i Podiebradów) jakiejś zorganizowanej grupy zajmującej dostarczaniem listów i przesyłek do adresatów. Natomiast z historii wynika, że książęta wysyłali swoich posłańców lub przekazywali listy podróżnym lub kupcom. Oleśnica leżąca na ważnej trasie musiała stać się punktem przystankowym dla powstających zaczątków poczty. W 1670 r. ustanowiono w Oleśnicy urząd pocztowy. Wzmiankuje się, że w 1684 r. istnieje w Oleśnicy urząd pocztowy z jednym poczmistrzem. Karety pocztowe kursowały dwa razy w tygodniu na trasie Wrocław - Warszawa. Od 1706 roku istniały dwa szlaki pocztowe łączące Drezno z Warszawą. Jeden wiódł przez Piotrków, Kępno, Oleśnicę, Wrocław, Legnicę, Görlitz i Budziszyn. Ten szlak dyliżans pokonywał w 136,5 godziny [2], czyli przewóz listu trwał ok. 5-6 dni.
J. Sinapius potwierdza istnienie (1707 r.) urzędu pocztowego w Oleśnicy. Najczęściej urząd pocztowy był połączony ze stacją dyliżansową, dlatego sam budynek poczty i jego otoczenie ulegało rozbudowie. Zazwyczaj też poczmistrz mieszkał w budynku poczty.
wg J. Sinapiusa [5] poczta (i podróżujący) przybywała do Oleśnicy:
Z Oleśnicy do:
W 1735 roku wzmiankuje się oleśnickiego cesarskiego pocztmistrza Johanna Wintera, który przyczynił się do budowy kościoła katolickiego w Oleśnicy [3]. Czyli istniała w mieście stacja cesarskiej (austriackiej) poczty. Przy końcu XVIII wieku Oleśnica jest już ważnym węzłem komunikacyjnym. Przez miasto biegła linia dyliżansowa z Wrocławia do Warszawy [3]. Na niej kursowały w tygodniu dwa dyliżansy i dwa razy kursował posłaniec konny. Jeden kurs tygodniowo odbywał się dyliżansem na linii do Kluczborka przez Bierutów i Namysłów. Dwa razy w tygodniu posłaniec pieszy przenosi listy do Twardogóry przez Dobroszyce i do Trzebnicy. Do Międzyborza nie było połączenia. 7 listopada 1741 roku król pruski Fryderyk II nadał hrabiemu Heinrichowi Leopoldowi von Reichenbachowi z Goszcza godność generalnego poczmistrza Dolnego Śląska, ale chyba nie wpłyneło to na rozwój poczty między naszymi miastami.
Na początku XIX w. każde miasto powiatowe posiadało urząd pocztowy - także i Oleśnica (w 1856 r. nazywany był królewskim urzędem pocztowym w Oleśnicy). Od 15. 11. 1850 r. zaczęto w Prusach wprowadzać znaczki pocztowe, które były kasowane okrągłą pieczęcią z numerem poczty.
|
|
Odbitka stempla i datownika z poczty oleśnickiej z 1850 r. Źródło ebay.de |
|
Przykładowe znaczki z pieczęcią Oels z różnych lat. Źródło ebay.de
Początkowo przyjmowano, że urząd miał się mieścić przy wjeździe do miasta. Posiadał on także miejsce na postój dyliżansów, furgonów pocztowych oraz stajnie. Czyli taki budynek i i jego zaplecze zajmowały stosunkowo duży obszar. Jesienią 1862 roku zaczęła działać stacja telegraficzna.
Dyliżans przewożący także pocztę, kursujący na trasie Oleśnica - Bierutów - Namysłów - Kluczbork.
Zapewne w tym czasie (1850-68) kursował już codziennie. Źródło: OH nr 4/1991
Jak widać przewoził także żołnierzy z jednostek stacjonujących w tych miastach.
Obok koni stoją w ubiorach służbowych pracownicy pocztowi (kobieta i żołnierz siedzący na ich miejscu tylko pozują do zdjęcia).
Po pożarze w 1730 r. wybudowano nowy budynek poczty - istniał przy ul. Maryjnej (obecnie J. Matejki). Widać go na litografii A. Groegera z 1862 r.
Z prawej pierwszy budynek to Królewski Urząd
Pocztowy
Zapewne z tyłu budynku znajdowały się inne pomieszczenia. Już na mapie z 1882 r. budynek ten nie jest pokazywany. Kolejny wybudowany budynek poczty w tym samym rejonie pokazano niżej. Miał wymiar ok. 19x11 m i posiadał 8 pomieszczeń [4] i był zapewne dwukondygnacyjny, aby pomieścić mieszkanie dla poczmistrza. Widać, że dokoła niego istniała droga umożliwiająca jednokierunkowy wjazd i wyjazd.
 |
 |
|---|---|
Budynek poczty oznaczony niebieską kredką (w XIX w.) leżał przy ul. Matejki 13.
Z tyłu znajdowały się pomieszczenia pomocnicze (stajnie, magazyny itp.).
Budynek nr 14 oznaczony jest jako spalony.
Z planu Oleśnicy z 1883 roku |
Były budynek poczty (nr 13) zmodernizowany już na mieszkalny.
Wg planu miasta z 1911 r.
|
Z lewej były budynek poczty na widokówce z ok. 1916 r.
W 1945 r. został spalony jak inne budynki w tym rejonie
Zapewne ten budynek wraz z wzrostem ilości mieszkańców i wysyłanych przesyłek prędko przestał spełniać swoją rolę. Powstała potrzeba wybudowania nowego nowoczesnego budynku poczty. Zaczęto o tym już myśleć już w latach 70 - XIX w. Wybrano działkę przy ówczesnej Ohlauerstrasse [4].
Rozmieszczenie działek pomiędzy ul. 3 Maja i ul. 11 Listopada. Strzałką pokazano działkę, na której planowano
wybudować pocztę. Widać, że jest ona duża i ma nieregularny kształt. Z planu Oleśnicy z 1883 roku
 |
Niebieską kredką zaznaczono na planie zarys działki pod pocztę. Leżała na rogu Ohlauerstrasse
i Magazinstrasse. Istniejące ulice miały być poszerzone i wyprostowane.
Z planu Oleśnicy z 1883 roku |
Czerwonymi liniami (nałożyłem je na ledwo widoczne linie narysowane kredką) pokazano planowane wówczas ulice przy poczcie - ul. Sienkiewicza i ul. Pocztową. Domy o nr 51 i 52 leżały na dużej działce - dalej zaznaczona kolorem żółtym. Miała ona 1 hektar i 8 arów powierzchni [4]. Tę działkę i części innych miasto musiało wykupić od właścicieli (było ich ok. siedmiu). O wykupie już myślano znacznie wcześniej, bo prawdopodobnie w latach 1878-1879. Potem należało wyburzyć budynki znajdujące się na działce i na przyszłych ulicach [4].
Prawdopodobnie rysunek budynku poczty z dokumentacji projektowej,
noszącej datę 1894 roku. Widać, że miał mieć wysoką wieżę, może nawet
z tarasem widokowym. Żródło: ebay.de
Nie wiadomo kiedy zaczęto budować budynek poczty, natomiast był gotowy w końcu 1894 r. [4]. Czyli można przyjąć tę datę jako rok wybudowania budynku.
Zwymiarowany budynek poczty z ogrodem. Kliknij aby powiększyć [4]
Na powyższym rysunku datowanym z 15 grudnia 1894 r. pokazano budynek poczty rozmieszczony na powierzchni 2852 m2 i ogród zajmujący 3135 m2. Z prawej znajduje się jeszcze nie nazwana ulica i planowany budynek sądu [4].
Na fragmencie planu z 1899 r. z
uzupełnieniami
do 1911 r. widoczny jest budynek poczty z zachowanym
numerem 51-52.
Pokazano już wyprostowane i poszerzone ulice
Zdjęcia (rysunki) poczty pojawiły się szerzej dopiero po 1898 r. wraz z pojawieniem się widokówek.
Budynek poczty z ornamentami przed 1918-1922. Jeszcze istnieje herb
Hohenzollernów.
Ze zbioru widokówek Damiana Stopczyńskiego
Poczta w 1962 r. Ornamenty jeszcze istniały.
Z kolekcji
Franciszka Gawlika w BiFK w Oleśnicy.
Z wystawy Danuty Obrębskiej-Kubik
Widok budynku poczty oleśnickiej i ogrodu ze zdjęć satelitarnych
Dalszy ciąg funkcjonowania poczty w latach 1945-1988 r.
Niżej różne ciekawostki związane z inicjatywą mieszkańców miasta w sprawie projektowania oleśnickich kopert, kart pocztowych i znaczków ok. 1989 r.
https://www.olesnica.nienaltowski.net/800latKoperty.htm
https://olesnica.org/Olesnickie_znaczki_pocztowe.htm
Także naklejki pocztowe związane z Oleśnicą z ok. 1850-1910 r.
https://olesnica.org/Naklejki_pocztowe.htm
Literatura
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA BEZ PRZEWODNIKA....
NOWOŚCI