6. Zwinger
Wprowadzenie broni palnej zmusza do dostosowania budowli obronnych do nowych form walki i parametrów artylerii prochowej. Podobno już od połowy XV wieku restaurując uszkodzone w 1432 r. (husyci) wieże i mury kurtynowe, rozpoczęto wznosić drugi - zewnętrzny pierścień obwarowań - zwany z czeskiego - parkanem. Jednak bardziej prawdopodobna jest informacja, że budowę parkanu rozpoczęto po 1521 r. (czasy Karola I Podiebrada) w związku z zagrożeniem tureckim.

Parkan oddalony jest od muru kurtynowego o ok. 8-9 m, ma mniejszą wysokość (3-4,5 m) i mniejszą grubość (ok. 75-90 cm). Chronił on podstawę muru wewnętrznego przed zniszczeniem ogniem artyleryjskim nieprzyjaciela i uniemożliwiał stworzenie tzw. wyłomu. Powstałe międzymurze umożliwiało umieszczenie własnej artylerii w punktach newralgicznych - np. w pobliżu bram miejskich.

Schemat rozmieszczenia muru wewnętrznego (kurtynowego) i zewnętrznego (parkanu) w okolicach dawnej Bramy wrocławskiej. Rys. M. Nienałtowski

Było to zapewne tańsze rozwiązanie niż budowa potężnych bastei zdolnych przenieść ciężar armat wraz z amunicją. W innym przypadku mogły wystąpić trudności z umieszczeniem obronnego uzbrojenia aryleryjskiego.

Przestrzeń międzymurza z niemiecka zwano "Zwinger" (w okresie pokoju używano je jako ogrody warzywne). Ten drugi pierścień murów zbudowano jedynie po obu stronach dawnej Bramy wrocławskiej (później zwana oławską). Świadczy to o największym zagrożeniu atakiem z tej strony obwałowań.

Międzymurze (Zwinger) - pas ziemi pomiędzy murem kurtynowym a murem niskim - parkanem. Tu mogły stać armaty.

Za basteją i Domu strzeleckim widocznymi na powyższym zdjęciu - usytuowana był wieża obronna (Brama wrocławska) rozebrana w 1868 r. Dalej, ciągnął się następny odcinek muru pokazany na poniższym prawym zdjęciu.

Odcinek "parkanu" przylegający do muru pokazanego na prawym rysunku. Za nim z lewej strony na odległości ok. 100 m. - fosa zamku. Oba zdjęcia - autor.	Odcinek "parkanu" najbliższy byłej bramie. Mur kurtynowy - rozebrany ostatecznie w latach 70. XX w. Na zwingerze wybudowano domy. Z mapy z 1928 r. wynika, że mur kurtynowy wówczas jeszcze istniał i łączył się z domem pokazanym na rysunku z lewej.

Zdjęcie z lat 60-ych (fot. R. Niczypor), pokazujące sytuację z powyższego prawego zdjęcia.
Widoczny odcinek muru "parkanu"z uszkodzonymi podporami.
Wyżej widoczne resztki muru kurtynowego, jako ściany tylnej garaży i komórek.

Po rozebraniu muru kurtynowego, resztki jego (widoczne wystające pojedyncze cegły i ślad w kolorze trawy nad nim) zauważalne są na zdjęciach wykonanych z górnych pięter domów stojących przy ul. Sejmowej.

Istniejący obecnie dcinek podwójnego pasma fortyfikacji przy ul. B. Prusa składa się z muru kurtynowego z XIV w. (pierwotna wysokość ok. 10 m), pasma międzymurza i parkanu (pierwotna wys. 4-5 m). Mur wewnętrzny z cegły gotyckiej o wym. 9-11/12-14/25-26 cm i wątku polskim zachowany tu do wys. 5-6 m. Odcinek muru zewnętrznego (parkanu) posiada podobną strukturę, choć cegła jest średnio nieco niższa (8-10 cm) i dłuższa (26-27 cm). Aby wybudowac parkan - należało osuszyć fosę, wybudować mur, przesunąć brzeg i pogłębić fosę, a wybrany piach z fosy umieścić w międzymurzu. Przekrój międzymurza w opisywanym miejscu pokazano na poniższym rysunku.

Rys. M. Przyłęcki

Istniejące obecnie pasmo międzymurza stanowi skwer trawiasty osłonięty od strony fosy (obecnie tereny rekreacyjne) ażurową prostą metalową balustradą umocowaną na koronie parkanu. W tym odcinku podwójnego pierścienia murów znajduje się wieża artyleryjska i wykusz trójkątny. Po stronie zachodniej dawnej Bramy wrocławskiej (oś ul. 3 Maja) zachował się tylko odcinek zewnętrzny pasma murów - parkan

W czerwcu 2005 r. przy okazji wyburzenia starego magazynu (na mapie z 1899 r. był zaznaczony jako zabytek - czy nie za łatwo go rozebrano?) został odsłonięty odcinek podwójnego muru miejskiego - tzw. parkanu (zdjęcie poniższe prawe). Widać na nim ubytki cegieł oraz to, że z części muru zostały całkowicie usunięte cegły (obok pracownika z taczką), aby "wyprostować" mur i zwiększyć powierzchnię magazynu. Nie wiadomo czy nowa budowla będzie przylegać do muru? Dla zachowania tego zabytku byłoby dobrze, gdyby odcinek muru pozostał odsłonięty. Ale z rozmieszczenia fundamentów wynikać może, że na to się nie zanosi.

1. Przyłęcki M. Mury obronne miast Dolnego Śląska. Wrocław 1966
2. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
3. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995

Od autora • Początki miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów •
Oleśnica w XIX w. • Fortyfikacje miejskie • Księstwo oleśnickie • Herb Oleśnicy •
Herb księstwa oleśnickiego • Herby • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki •
Drukarnie •Książęce krypty • Pręgierz i szubienica • Biografie historyczne •Pomniki oleśnickie •
Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki o Oleśnicę 1945 r. •Renowacje i zamierzenia •
Kalendarium • Zasłużeni dla Oleśnicy • Oleśniccy artyści • Oleśniccy autorzy • Inni artyści •
Oleśniccy fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapki miasta • Zagadki • Rozmaitości •
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Bibliografia • Linki