Marek Nienałtowski
Kolejna książka Romana Rybaka
25.06.2026 r.

Ostatnio Oleśnicka Biblioteka Publiczna im. M. Reja wydała dwie znaczące publikację -"W postęp. Monografia Liceum Słowackiego w Oleśnicy (1945-2025)" autorstwa Krzysztofa Dziedzica i "Czas jak rzeka płynie" Romana Rybaka. Obie publikacje "zazębiają" się treścią, bo dotyczą lat po 1945 r. Każdy zainteresowany powojenną historią Oleśnicy powinien sięgnąć do obu książek i je przestudiować.

Roman Rybak rozpoczął swoją autorską przygodę w 2017 r. wydaniem książki "Jego Serce zostało w Sycowie" poświęconej doktorowi J. Jakimowiczowi i załodze sycowskiego szpitala (współpraca z Jakubem Seftelem). Zatem w 2018 r. wspólnie z Leszkiem Zugajem napisali książkę "Gmina Oleśnica. Historia samorządu i administracji 1945-2018"., przy współudziale pracowników Urzędu Gminy Oleśnica. Również z L. Zugajem napisał pięknie wydaną książkę "Historia samorządu i administracji w mieście i gminie Syców. 1945-2020". Zatem w 2024 r. przy udziale L. Zugaja napisał książkę "Powiat Oleśnicki. Historia Samorządu i Administracji 1945-2024 r." Natomiast w 2024 r. został autorem pięknie wydanej, pełnej kolorowych ilustracji, książki "Powiat Oleśnicki. Poznaj, pokochaj ... zostań" (więcej o nich).

Po dwóch latach do czytelników dotarła kolejna, ale całkowicie inną książkę R. Rybaka - oparta na wspomnieniach mieszkańców. Tych wspomnień oczekiwałem - mogą być najcenniejszym elementem historii lat wojennych i powojennych oraz porównań - jak to było wcześniej i jak jest teraz. Przykład - restauracje. Przed wojną było ich w Oleśnicy 28 i każda z nich się promowała, choćby poprzez istnienie w spisie mieszkańców, ogłoszeń w gazetach: o potańcówkach, koncertach, spotkaniach różnych towarzystw itp. Natomiast gdy chciałem stworzyć spis restauracji powojennych, sprzed 1951 r., natrafiłem na przeszkody. Dowiedziałem się o restauracji ze starą historią "Pod Złotą Gwiazdą" prowadzoną przez ojca Wiesława Piechówki oraz o restauracji prowadzonej przez rodziców Marka Górnickiego. Już nie będę pisał o późniejszych restauracjach, ale z książki R. Rybaka wiem, że trzeba było zapytać Ryszarda Siweckiego. I to jest też wartość tej książki - można jeszcze przeczytać kogo należy pytać o powojenną przeszłość.

Książka liczy 320-stron, zawiera około 280 zdjęć, a całość podzielono na 50 rozdziałów wymienionych niżej.

Okładka książki

Postaram się z niektórych rozdziałów "wyciągnąć" najciekawsze dla mnie informację i krótko je przedstawić. Pan Roman w trakcie przygotowania książki do wydania prosił o możliwość skorzystania z ilustracji z mojej strony internetowej, na co wyrażałem zgodę, także wyrażałem zgodę na korzystanie z tekstów. W każdym przypadku jest to w książce zaznaczone w postaci przypisów. Ze względów oszczędnościowych niektóre ilustracje w książce stały się mniej czytelne, dlatego, jeśli są na mojej stronie i będą czytelniejsze - wskażę link do nich.

Niżej nieco wspomniałem o niektórych rozdziałach książki, pewne pominąłem nie mając wiedzy na ich temat. Często dodawałem linki, gdy mogły rozszerzyć wiedzę na temat rozdziału lub pokazane ilustracje były wyraźniejsze. Poniższa numeracja odpowiada numeracji rozdziału.

1. Nowy dom... Jeden z dłuższych rozdziałów - 23 stronicowy. Wszystkie zamieszczane wspomnienia, w tym Mariana Niemca z okresu okupacji są bardzo cenne. Twierdził, że był robotnikiem przymusowym. Byli w Oleśnicy także polscy robotnicy zgłaszający się ochotniczo poprzez Niemiecki Urząd Pracy. Było ich ok. 800. Byli zgrupowani razem jako tzw. rzemieślnicy. Jednym z nich był Antoni Kokot, którego wspomnienia pochodzą z mojej strony i są również cenne. Obaj potwierdzali, że po zajęciu miasta w wielu miejscach szalały pożary. Oleśnica po 25 stycznia 1945 r. była bardzo ważnym garnizonem wojskowym. Na lotnisku stacjonował jeden, a niekiedy dwa pułki lotnicze, piloci i inni specjaliści mieszkali w Oleśnicy. Także w mieście istniało 7 szpitali różnych specjalności, zajmujących wszystkie duże budynki. W przypadku większych strat przy zdobywaniu Berlina komendant miasta miał przygotować dwukrotnie większą ilość łóżek szpitalnych. Na stację kolejową (ostatnia przed Wrocławiem) wjeżdżały co kilka godzin pociągi z tysiącami żołnierzy, którzy potem maszerowali w kierunku Wrocławia. Czerwone i Białe koszary były zajęte przez wojsko. Porządku w mieście pilnował także oddział NKWD. W mieście również przebywało tysiące byłych jeńców wojennych. Cenne są wspomnienia żołnierzy francuskich. zakwaterowani od maja 1945 r. w zamku oleśnickim. Wspominali o rozstrzeliwaniu żołnierzy radzieckich za plądrowanie mieszkań. Sądzić należy, że również za podpalanie miasta groziła nie mniejsza kara. Istnieje zdjęcie lotnicze z 1 lutego 1945 r., czyli kilka dni po zajęciu miasta, pokazujące, że już wówczas miasto przestało się palić. https://dbs.herder-institut.de/karten/list/id/K22_10796_089 Należy kliknąć w link i z dołu z prawej pojawi się male zdjęcie lotnicze. Klikając w nie można wybrać odpowiednie powiększenie i wykonać analizę. Wstępnie można uznać dom jako spalony, gdy na zdjęciu widoczna jest siatka ścianek działowych wewnątrz niego. Dom całkowicie spalony to czarna plama. Domy nieco białe - przysypane śniegiem - niespalone.

2. Zagłoba ... Dodam tylko, że 7 lipca 1945 r. Burmistrz Mieczysław Piasecki przejął od Wojskowego Komendanta Miasta mjr. Bałajana zarządzanie Oleśnicą, za wyjątkiem budynków szpitalnych i innych wojskowych. Wtedy dopiero pojawiły się w mieście polskie napisy i drogowskazy. Wówczas też 22 lipca po raz pierwszy obchodzono uroczystości z okazji uchwalenie Manifestu PKWN - defilada.

3. Odbudowa ... Wówczas znaczna ilość budynków mieszkalnych, lekko uszkodzonych, nadających się do odbudowy - została rozebrana. A to dlatego, że Oleśnica musiała odesłać do Warszawy - ok. 1,5 mln sztuk cegieł. Czyli z konieczności rozbierali budynki nadające się do remontu. Wtedy właściciele konia i furmanki - wożąc cegły - stali się krezusami.

4. Lata 60 ... Ten okres słusznie nazywano "Budową drugiej Oleśnicy". Działo się to za czasów Przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Franciszka Gawlika - celowo zapominanego.

5. Meteor ... Nie wiedziałem, że Ryszard Kałużny jest znawcą historii kina - będzie skąd uzupełnić historię kina w Oleśnicy.

6. Moja ulica, czyli Moniuszkowcy. Całość wspomnień Pana Mieczysława Rudowicza zasługuje na szerszą promocję w Oleśnicy , załączam zdjęcie pana Mieczysława z okresu pełnienia służby wojskowej

13. Harcerze ... Od 1946 r. w Pałacu Wdów mieściła się Komenda Hufca ZHP. Harcerze wstawili szyby w oknach Pałacu Wdów, naprawili drzwi, wykonali podstawowy remont i zadbali o porządek. W połowie maja piwnice zamkowe zostały podpalone - także harcerze z 36 ODH gasili pożar. Pomiędzy 1950 - 1957 pałac nie miał gospodarza i był rozkradany. W latach 1957-1968 Pałac Wdów ponownie wrócił do harcerzy. Stan pałacu był gorszy niż w 1946 r. Na parterze rozpoczęto budowę kajaków.

14. Łódź ... Z sympatią odnoszę się do harcerstwa, tym bardziej wodnego, bo byłem w latach 1958-1960 w 10 Wodnej Drużynie Harcerskiej we Wrocławiu. Kajaków nie budowaliśmy, bo mieliśmy pontony z demobilu. Pan Włodzimierz Obiegło przyznał się, że budowali kajak wykorzystując sklejkę z obudowy altanki zamkowej. Przypomnę tę altankę.

Altanka zamkowa zubożona o płaty sklejki - teraz wiadomo, że zostały użyte na budowę kajaków

15. Rezerwa ... Uzupełniłem historię Szkolnego Pułku Samochodowego (JW 3604) w Oleśnicy, a "Białe Koszary" opisał na tej stronie dr Mirosław Krosny

16.Giganci-żywiciele ... Dużo napisałem o początkach fabryki obuwia Gustawa Klemma. W latach 50-ych zaczęli pracować w niej moi teściowie, dlatego moja żona w latach siedemdziesiątych nosiła zawsze najnowsze wzory obuwia. Kiedy przeniosłem się do Oleśnicy - uczyłem w Wieczorowym Technikum Obuwniczym przedmiotu o nazwie Maszyny Obuwnicze. Bardzo dobrze wspominam uczennice - pracownice fabryki obuwia, które po południu przychodziły podwyższać kwalifikację. Chociaż niedługo zakłady zostały zamknięte - uzyskały średnie wykształcenie.

20. Fruktowin ... Spółdzielnia Inwalidów - zakłady winiarskie. Wspólne zdjęcie pracowników z wycieczki do Wieliczki wywołuje zaskoczenie, bowiem powinni na nim być spracowani robotnicy i do tego inwalidzi, a na zdjęciu ludzie dobrze ubrani, wyglądający co najmniej na pracowników biurowych.

21. Drukarnia ... Nieco uzupełnień - Drukarnia istniała w Oleśnicy od 1535 r. Zachował się budynek odbudowany po wielkim pożarze, w którym od 1734 r. drukowano książki, a nawet gazety. W tym w j. polskim. W innym mieście byłaby to okazja, aby się pochwalić jakąś tablicą promocyjną. Po drugiej stronie ulicy pod nr. 13 mieszkał u siostry przez kilka miesięcy niemiecki poeta, dramaturg i co dziwne POLONOFIL. Niemieccy mieszkańcy Oleśnicy zafundowali mu dużą tablicę pamiątkową. Po wojnie drukarnia wznowiła swoją pracę, co opisał Łukasz Ciamciak. W 2017 r. dostałem od Michała Skrzypka zlecenie na wykonanie treści przewidywanych do umieszczenia na kilkunastu tablicach promocyjnych (w tym dotyczących drukarni i von Holteia). Na tych tablicach miały się znaleźć piękne herby Oleśnicy wykonane komputerowo, ale zatwierdzenie herbów się przeciągało aż do powrotu burmistrza Bronsia. I potem wiadomo - tablice stały się niepotrzebne. Tą ulicą spacerują turyści i chcieliby coś się dowiedzieć o ciekawostkach dotyczących mijanych budynków. Von Holtei jako polonofil powinien być szczególnie promowany. Zasługuje na polską tablicę pamiątkową !!! Tym bardziej, że istnieje w Oleśnicy znane przedszkole wybudowane przez holteiowską fundację w 1905 r.

22. Kultura ... To jeden z najobszernieiszych rozdziałów, bo wtedy działo się wiele ciekawego. Chociaż nie mieszkałem wówczas w Oleśnicy, to szereg nazwisk wymienionych w tym rozdziale przewijało się w różnych wspomnieniach i rozmowach. Należy zaznaczyć, że wiele ciekawych inicjatyw było wówczas oddolnych - jeszcze w 1989 r. z okazji tzw. 800 lat Oleśnicy. Później coraz częściej władze przestały doceniać inicjatywę mieszkańców - twórcy oleśniccy mogli oglądać kupowane czyjeś prace - sami nie byli promowani. Najwięcej o historii kultury w Oleśnicy może opowiedzieć Ryszard Siwecki - ja miałem obecnie okazję uzyskać cenną informację dotyczącą działalności kulturalnej w zamku oleśnickim w latach 1956-59.

23. Muzeum ... Sądzę, że kiedyś muzeum wróci do poprzedniego miejsca, czyli do Pałacu Wdów i kierować nim będą osoby z wykształceniem uniwersyteckim (historia, historia sztuki itp.) i doświadczeniem muzealnym. W Szkole Podstawowej nr 2 znajduje się Izba Regionalna, do której po rozwiązaniu filii Muzeum Archeologicznego w Oleśnicy w 1993 r. trafiło wiele cennych eksponatów. O ich cenności świadczy fakt wypożyczenia niektórych eksponatów do Muzeum w Malborku. Przypomnienie zbiorów.

Dodałem więcej zdjęć:

27. Baraki ... Włodzimiera Jurkiewicz słusznie zasługuje na większą pamieć

28. Plac Zwycięstwa ... Kiedy na nim pojawi się polski pomnik

29. Baseny ... Przedwojenne kąpieliska i baseny 1945- 2010 r.

37. Marzec 1968 ... Postać i prace Edwarda Fitzermana - z archiwum Zbigniewa Podurgiela

49. Dwudziestka ... Polscy uczniowie zaczynają stołować się w byłych niemieckich koszarach .... Historia powstania Dwudziestki

Przestudiowanie książki zajęło mi wiele dni, w niej zaznaczałem miejscach, do kórych trzeba wrócić, aby uzupełnić lub poprawić tekst w tej stronie internetowej. Czyli będę często wracał do książki.

Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauważyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli • Opisy wybranych miejscowości
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI